Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 12, a. 13

Czy przez łaskę osiąga się poznanie Boga wyższe od tego, które otrzymuje się przez rozum przyrodzony

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że przez łaskę nie otrzymuje się poznania Bożego wyższego od tego, które otrzymuje się przez rozum. Mówi bowiem Dionizy w księdze De Myst. Theol., że ten, kto ściślej jednoczy się z Bogiem w tym życiu, jednoczy się z Nim jako z kimś całkowicie nieznanym. A to samo mówi o Mojżeszu, który przecież w poznawaniu za pomocą łaski otrzymał pewien wyższy stopień. Lecz łączyć się z Bogiem, nie wiedząc o Nim, czym On jest, przydarza się także rozumem przyrodzonym. Zatem za pomocą łaski nie poznajemy Boga doskonalej niż światłem przyrodzonym.

Zarzut drugi. Oprócz tego możemy dojść do poznania rzeczy Bożych rozumem przyrodzonym tylko przez obrazy wyobraźni; to samo stosuje się także i do poznania za pomocą łaski. Mówi bowiem Dionizy (De Cael. Hier. c. 1), że niemożliwym jest, by nam inaczej świecił promień Boży, jak tylko zakryty rozmaitością świętych osłon. A więc przez łaskę nie poznajemy Boga pełniej niż rozumem przyrodzonym.

Zarzut trzeci. Oprócz tego umysł nasz łączy się z Bogiem przez łaskę wiary. Zdaje się zaś, że wiara nie jest poznaniem. Mówi bowiem Grzegorz w Homilii (XXVI in Evang.), że te rzeczy, których nie widzimy, są przedmiotem wiary, a nie poznania. A więc łaska nie przydaje nam jakiegoś znamienitszego poznania Boga.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Apostoł (1 Kor 2, 10): „Nam Bóg objawił przez Ducha swojego”. To mianowicie, czego nikt ze znamienitych tego świata nie poznał; mianowicie z pomiędzy filozofów, jak wykłada Glossa.

Odpowiadam, że doskonalsze mamy poznanie Boga przez łaskę niż przez rozum przyrodzony. A tego dowodzi się w następujący sposób. Poznanie bowiem, które mamy za pomocą rozumu przyrodzonego, domaga się dwóch rzeczy: mianowicie obrazu wyobraźni, otrzymanego z przedmiotów podpadających pod zmysły, i światła przyrodzonego umysłu, mocą którego odrywamy z nich idee zrozumiałe. I co do jednego, i drugiego objawienie łaski wspiera poznanie ludzkie. Albowiem przez wlanie światła darmo danego wzmacnia się światło przyrodzone rozumu. I niekiedy też sam Bóg tworzy obrazy w wyobraźni człowieka, które lepiej wyrażają rzeczy Boże niż te obrazy, które otrzymujemy w sposób przyrodzony z przedmiotów podpadających pod zmysły, jak to okazuje się w widzeniach proroczych; a niekiedy także niektóre rzeczy zmysłowe Bóg kształtuje, albo też głosy, by coś Bożego wyrazić. Jak na przykład przy chrzcie widziano Ducha Świętego w postaci gołębicy i słyszano głos Ojca: „Ten jest Syn mój miły” (Mt 3, 17).

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż przez objawienie łaski w tym życiu nie poznajemy, czym Bóg jest, i tak łączymy się z Nim, jakby z czymś nieznanym, jednak poznajemy Go pełniej, o ile pokazują się nam liczniejsze i doskonalsze Jego skutki; i o ile przypisujemy Mu niektóre rzeczy z objawienia Bożego, których rozum przyrodzony nie dosięga; jak np. że Bóg jest troisty i jeden.

Odpowiedź na drugi zarzut. Z obrazów wyobraźni, czy to otrzymanych od zmysłu sposobem przyrodzonym, czy to utworzonych w wyobraźni przez Boga, osiąga się poznanie rozumowe tym doskonalsze, im silniejszym będzie w człowieku światło rozumu. A stąd z objawienia otrzymuje się pełniejsze poznanie z obrazów wyobraźni, wlanych światłem Bożym.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Wiara jest pewnego rodzaju poznaniem, o ile umysł przez wiarę skłania się do czegoś, co można poznać. Lecz to skłanianie się do czegoś jednego nie pochodzi z widzenia tego, który wierzy, lecz z widzenia tego, któremu się wierzy. I w ten sposób, o ile brak widzenia, o tyle wiara odstępuje od pojęcia poznania, które się znajduje w wiedzy. Albowiem wiedza skłania umysł do czegoś jednego przez widzenie i zrozumienie pierwszych zasad.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.