I, q. 23, a. 8
Czy modlitwy świętych mogą wspomagać przeznaczenie
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że modlitwy świętych nie mogą wspomagać przeznaczenia. Nic bowiem czasowego nie poprzedza czegoś wiecznego, a z tego wynika, że to, co czasowe, nie może pomagać do tego, by stało się coś wiecznego. Lecz przeznaczenie jest wieczne. Skoro więc modlitwy świętych są czasowe, nie mogą pomagać do tego, by ktoś był przeznaczony. Zatem przeznaczeniu nie pomagają modlitwy świętych.
Zarzut drugi. Oprócz tego, jak nic nie potrzebuje rady, chyba tylko dla niedostatku poznania, tak nic nie potrzebuje pomocy, jak tylko z powodu niedostatku mocy. Lecz niczego z tych rzeczy nie można stosować do Boga przeznaczającego; stąd powiedziano (Rz 11, 34): „Któż pomógł Duchowi Pańskiemu? albo kto był rajcą jego?”. Zatem modlitwy świętych nie wspomagają przeznaczenia.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, jest właściwością tej samej rzeczy, że można jej pomagać i stawiać przeszkody. Lecz nic nie może przeszkodzić przeznaczeniu. Zatem niczym nie można do niego dopomóc.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w Księdze Rodzaju (Rdz 25, 21), że: „Prosił Izaak Boga za żoną swą Rebeką, i dał poczęcie Rebece”. Z tego zaś poczęcia narodził się Jakub, który był przeznaczony. Nie wypełniłoby się zaś przeznaczenie, gdyby się nie był narodził. Zatem przeznaczeniu pomagają modlitwy świętych.
Odpowiadam, że co do tego zagadnienia było wiele błędów. Niektórzy bowiem, biorąc na uwagę pewność przeznaczenia bożego, powiedzieli, że zbyteczne są modlitwy, lub wszystko inne, cokolwiek się czyni dla osiągnięcia zbawienia wiecznego; bo czy się to czyni, czy nie czyni, przeznaczeni osiągają zbawienie, a odrzuceni nie osiągają. Lecz przeciw temu są wszystkie napomnienia Pisma św., wzywające do modlitwy i do innych dobrych uczynków. Inni znowu powiedzieli, że przez modlitwy zmienia się przeznaczenie boże i mówią, że to było mniemanie Egipcjan, którzy twierdzili, iż zrządzeniu bożemu, które nazywali fatum, można przeszkodzić pewnymi ofiarami i modlitwami. Lecz również przeciwko temu jest powaga Pisma św. Powiedziano bowiem (1 Sm 15, 29): „A zwycięzca w Izraelu nie przepuści ani żalem się nie zmiękczy”. A w (Rz 11, 29) powiedziano, że bez żałowania są dary i wezwania boże. I dlatego należy inaczej powiedzieć, że w przeznaczeniu trzeba dwie rzeczy rozważyć: mianowicie samo przeznaczenie boże i jego skutek. Co do pierwszego więc, żadnym sposobem przeznaczeniu nie pomagają modlitwy świętych; nie modlitwy świętych bowiem sprawiają, że ktoś jest przeznaczony od Boga. Co zaś do drugiego, mówi się, że przeznaczeniu pomagają modlitwy świętych i inne dobre uczynki; ponieważ opatrzność, której częścią jest przeznaczenie, nie usuwa przyczyn drugorzędnych, lecz tak opatruje skutek, by także porządek przyczyn drugorzędnych podlegał opatrzności. Tak więc, jak opatrznościowo są urządzone skutki naturalne, by także przyczyny naturalne były skierowane do tych skutków naturalnych, bez których owe skutki by się nie spełniły, tak z góry przeznacza Bóg czyjeś zbawienie, by także pod porządek przeznaczenia podpadło cokolwiek człowiekowi pomaga do zbawienia, czy to modlitwy własne, lub innych, czy to inne dobre uczynki, lub cokolwiek podobnego, bez czego ktoś zbawienia nie osiąga. Stąd przeznaczeni muszą się starać o dobre uczynki i modlitwy, gdyż przez to skutek przeznaczenia z pewnością się wypełnia. Z tego powodu powiedziano (2 P 1, 10): „starajcie się, żebyście przez dobre uczynki pewne czynili wezwanie i wybranie wasze”.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Rozumowanie to okazuje, że modlitwy świętych nie pomagają przeznaczeniu, odnośnie do samego uprzedniego rozporządzenia.
Odpowiedź na drugi zarzut. Dwojako się mówi, że ktoś komuś pomaga. Jednym sposobem, o ile od niego otrzymuje moc; i taką pomoc daje się słabemu, stąd nie może stosować się do Boga. I w ten sposób rozumie się owe słowa: „któż pomógł Duchowi Pańskiemu?”. Innym sposobem mówi się, że ktoś doznaje pomocy od kogoś, przez którego wykonuje swoje działanie, jak pan przez sługę. I tak my Bogu pomagamy, o ile wykonywujemy Jego rozporządzenie według owych słów (1 Kor 3, 9): „albowiem jesteśmy pomocnikami bożymi”. I nie dzieje się to dla niedostatku mocy bożej, lecz dlatego, że używa przyczyn pośrednich, by piękno porządku zachowało się w rzeczach i także, by udzielić stworzeniom godności przyczynowości.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Przyczyny drugorzędne nie mogą wyjść poza porządek pierwszej przyczyny powszechnej, jak to powyżej powiedziano (R. 19, par. 6; R. 22, par. 2), lecz go wykonują. I dlatego stworzenia mogą pomagać przeznaczeniu, lecz nie mogą mu przeszkodzić.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.