Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 5, a. 6

Czy odpowiednim jest podział dobra na dobro uczciwe, pożyteczne i przyjemne

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie jest odpowiednim podział dobra na uczciwe, pożyteczne i przyjemne. Dobro bowiem, jak mówi Filozof w I Ethic., dzieli się na dziesięć kategorii; uczciwe zaś, pożyteczne i przyjemne można znaleźć pod jedną kategorią. Zatem ten podział dobra nie wydaje się odpowiednim.

Zarzut drugi. Oprócz tego wszelkiego podziału dokonuje się przez przeciwieństwa. Lecz wydaje się, że te trzy nie są przeciwnymi, gdyż rzeczy uczciwe są przyjemne, a żadna rzecz nieuczciwa nie jest pożyteczna (tak by jednak powinno być, jeśliby podział dokonywał się przez przeciwieństwa, gdyby się przeciwstawiało uczciwe pożytecznemu), jak to także powiada Tuliusz w dziele De offic. l. II, c. 3. Zatem powyższy podział nie jest odpowiedni.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, gdzie jedno jest z powodu drugiego, tam jest tylko jedno. Lecz pożyteczne nie jest dobrem, chyba, o ile jest przyjemnym lub uczciwym. Zatem nie należy dzielić pożytecznego, przeciwstawiając przyjemnemu i uczciwemu.

Lecz przeciwnym temu jest, że Ambroży w dziele De officiis l. I, c. 9 posługuje się tym podziałem dobra.

Odpowiadam, że podział ten właściwie dotyczy dobra ludzkiego. Gdy jednak rozważamy głębiej i ze stanowiska ogólniejszego pojęcie dobra, spostrzegamy, że ten podział odpowiada właściwie dobru, jako takiemu. Dobrem bowiem jest coś, o ile jest pożądania godnym i kresem dążności pożądania; kres zaś tej dążności można rozpatrywać z rozważania ruchu ciała naturalnego. Kończy się zaś ruch ciała naturalnego, bezwzględnie biorąc, wprawdzie u kresu, pod pewnym względem jednak, także w środku, przez który podąża się do kresu, który kończy ruch; i nazywa się coś kresem ruchu, o ile kończy pewną część ruchu. To zaś, co jest ostatnim kresem ruchu, można rozumieć dwojako: albo rzecz samą, do której się dąży, jako to miejsce lub forma, lub spoczynek w tej rzeczy. Tak więc w ruchu pożądania to, co jest pożądane, kończące pod pewnym względem ruch pożądania jako środek, przez który zmierza się do drugiego, nazywa się pożytecznym. To zaś, czego się pożąda jako ostatecznie kończącego całkowicie ruch pożądania, jak na przykład rzecz jakaś, do której zmierza pożądanie samo przez się, nazywa się uczciwym; uczciwym bowiem zwie się to, co jest samo przez się upragnione. To zaś, co kończy ruch pożądania, jako spoczynek w rzeczy pożądanej, jest przyjemność.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Dobro o ile jest co do przedmiotu tożsamościowe z bytem, dzieli się na dziesięć kategorii. Lecz ze względu na jego swoistą właściwość odpowiada mu powyższy podział.

Odpowiedź na drugi zarzut. Ten podział nie powstaje przez rzeczy przeciwne, lecz przez pojęcia przeciwne. Te jednak rzeczy nazywa się właściwie przyjemnymi, które nie mają innego względu, dla którego byłyby pożądalne, jak przyjemność, skoro niekiedy są szkodliwe i nieuczciwe. Pożytecznymi zaś nazywa się te rzeczy, które nie mają w sobie nic pożądalnego, lecz pożąda się ich tylko jako wiodących do czegoś innego, tak, jak zażywanie gorzkiego lekarstwa. Uczciwymi zaś nazywa się te rzeczy, które same w sobie zawierają coś, dla czego się ich pożąda.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Dobra nie dzieli się na te trzy, jakoby jednoznacznie, równo się o nich orzekało, lecz jako coś analogicznego, co orzeka się według pierwszego i następnego; po pierwsze bowiem orzeka się o uczciwym, po drugie o przyjemnym, po trzecie o pożytecznym.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.