I, q. 61, a. 1
Czy aniołowie mają przyczynę swego bytu
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że aniołowie nie mają przyczyny swego bytu. O tych bowiem rzeczach, które Bóg stworzył, jest mowa w ks. Rodzaju 1. Lecz nie ma tam żadnej wzmianki o aniołach. Zatem Bóg nie stworzył aniołów.
Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Filozof w VIII Metaph., że jeśli jakaś substancja jest formą bez materii, natychmiast sama przez siebie jest bytem i jednością i nie ma przyczyny, któraby ją czyniła bytem i jednością. Lecz aniołowie są formami niematerialnymi, jak to okazano powyżej (R. 50, par. 2). Nie mają zatem przyczyny swego bytu.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, wszystko co powstaje od jakiegoś czynnika, przez to samo, że powstaje, przyjmuje od niego formę. Lecz aniołowie, skoro są formami, nie przyjmują formy od jakiegoś czynnika. Zatem aniołowie nie mają przyczyny sprawczej.
Lecz przeciwnym jest, co powiedziano w (Ps 148, 2): Chwalcie go wszyscy aniołowie jego. A następnie dodaje: albowiem on rzekł, i uczynione są.
Odpowiadam, iż należy powiedzieć, że i aniołowie i wszystko to, co jest prócz Boga, uczynione jest przez Boga. Tylko Bóg bowiem jest swoim bytem, we wszystkich zaś innych rzeczach różni się istotność rzeczy i jej byt, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej (R. 3, par. 4, R. 7, par. 1, 2 R. 44, par. 1). I stąd jest jasnym, że tylko Bóg jest bytem przez swoją istotność, wszystkie zaś inne rzeczy są bytami przez uczestnictwo. Przyczyną zaś wszystkiego co jest przez uczestnictwo, jest to, co jest przez istotność, jak na przykład ogień jest przyczyną wszystkiego, co jest zapalone. Stąd jest koniecznym, że aniołowie są stworzeni przez Boga.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Augustyn mówi w XI de Civ. Dei (cap. IX), że aniołowie nie zostali pominięci w owym pierwszym stworzeniu rzeczy, lecz oznacza się ich imieniem nieba lub także światła. Dlatego zaś albo ich pominięto albo oznaczono imionami rzeczy materialnych, ponieważ Mojżesz mówił do ludu nieokrzesanego, który jeszcze nie mógł pojąć natury niematerialnej, i gdyby im powiedziano, że są pewne rzeczy ponad wszelką naturę materialną, byłoby to dla nich sposobnością do bałwochwalstwa, do którego byli skłonni, i od czego Mojżesz przede wszystkim usiłował ich odciągnąć.
Odpowiedź na drugi zarzut. Substancje, które są formami istniejącymi oddzielnie, nie mają jakiejś formalnej przyczyny swego bytu i swej jedności, ani też przyczyny działającej przez przemienienie materii z możności w czyn, lecz mają przyczynę wytwarzającą całą substancję.
I stąd jest jasną odpowiedź na trzeci zarzut.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.