I, q. 72, a. 1
O dziele szóstego dnia
I wydaje się, że jest opisane nieodpowiednio. Jak bowiem ptactwo i ryby mają żyjącą duszę, podobnie także zwierzęta lądowe, jednak zwierzęta lądowe nie są same duszą żyjącą. Zatem nieodpowiednio powiedziano: Niech zrodzi ziemia istoty żyjące, lecz powinno by być powiedziane niech zrodzi ziemia czworonożne istoty żyjące.
Zarzut drugi. Oprócz tego, nie należy przeciwstawiać rodzaj gatunkowi. Lecz bydło i zwierzęta mieszczą się w pojęciu czworonogów. Nieodpowiednio więc wylicza się czworonogi obok bydła i zwierząt.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, jak inne zwierzęta są w określonym rodzaju i gatunku, tak i człowiek. Lecz przy stworzeniu człowieka nie wspomina się o jego rodzaju lub gatunku. Zatem tak samo i przy stworzeniu innych zwierząt nie trzeba było wspominać o rodzaju lub gatunku, gdy się mówi według ich rodzaju, albo według ich gatunku.
Zarzut czwarty. Oprócz tego, zwierzęta lądowe są podobniejsze do człowieka, o którym się mówi, że go Bóg błogosławi, niż ptactwo i ryby. Gdy się więc mówi, że błogosławione są ptaki i ryby, tym bardziej należałoby to powiedzieć o innych zwierzętach.
Zarzut piąty. Oprócz tego, niektóre zwierzęta rodzą się ze zgnilizny, która jest pewnym rozkładem. Rozkład zaś sprzeciwia się pierwszemu stworzeniu rzeczy. Nie powinny więc były te zwierzęta być stworzone przy pierwszym stworzeniu rzeczy.
Zarzut szósty. Oprócz tego, niektóre zwierzęta są jadowite i szkodliwe dla człowieka. Nic zaś nie powinno było być szkodliwym dla człowieka przed grzechem. Zatem tego rodzaju zwierząt albo wcale nie powinien był stworzyć Bóg, który jest Stwórcą wszelkiego dobra, albo nie powinien ich był stworzyć przed grzechem.
Lecz przeciw temu wystarcza powaga Pisma św.
Odpowiadam, że jak piątego dnia zostaje ozdobione środkowe ciało, co odpowiada drugiemu dniowi, tak szóstego dnia zostaje ozdobione ostatnie ciało, mianowicie ziemia przez stworzenie zwierząt lądowych, co odpowiada trzeciemu dniowi. Stąd w obu wypadkach wspomina się o ziemi. I tu także według Augustyna De Gen. ad Litt lib. V, zwierzęta lądowe są stworzone w możności, a według innych świętych, aktualnie.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Bazyli mówi (Hom. VIII in Hexaem), że różne stopnie życia, które znachodzimy w różnych istotach żyjących, można poznać z różnego sposobu w jaki mówi o nich Pismo św. Rośliny bowiem mają życie najmniej doskonałe i ukryte. Stąd przy ich stworzeniu nie wspomina się o życiu, lecz tylko o ich zrodzeniu, gdyż tylko odnośnie do niego znachodzi się w nich akt życiowy, władza bowiem odżywiania i wzrastania służy mocy rodzenia, jak to będzie powiedziane powyżej (R. LXXVIII, 2). Wśród zwierząt zaś, mówiąc ogólnie, lądowe są doskonalsze od ptactwa i ryb; nie dlatego że rybom brak pamięci, jak mówi Bazyli (tamże), a co Augustyn odrzuca, (De Gen. ad Litt. lib III), lecz z powodu rozróżnienia członków i doskonałości sposobu rozmnażania się; (jednak co do pewnych szczególnych zdolności to mają ich więcej niektóre niższe zwierzęta, jak pszczoły i mrówki). I dlatego nazywa ryby nie istotą żyjącą, lecz rojem istot żyjących; ale zwierzęta lądowe nazywa istotami żyjącymi, z powodu doskonałości ich życia, jak gdyby ryby były ciałami, mającymi coś z właściwości duszy, i jakby zwierzęta lądowe dla doskonałości życia były niejako duszami panującymi nad ciałem. Najdoskonalszy zaś stopień życia jest w człowieku. I dlatego nie mówi, że życie człowieka powstało z ziemi lub wody, jak życie innych zwierząt, lecz, że pochodzi od Boga.
Odpowiedź na drugi zarzut. Przez bydło rozumie się zwierzęta domowe, służące w jakikolwiek sposób człowiekowi. Przez zwierzęta ziemi rozumie się zaś dzikie zwierzęta, jak niedźwiedzie i lwy. Przez płazy zaś, zwierzęta, które albo nie mają nóg, którymi by się wznosiły nad ziemię, jak węże, lub które mają krótkie nogi, na których się mało co wznoszą, jak jaszczurki i żółwie i tym podobne. Lecz ponieważ są zwierzęta, które nie mieszczą się w tym podziale, jak jelenie i kozy, dodaje czworonożne, by i one także były objęte. Albo też mówi najpierw czworonożne, jako o rodzaju, a potem dodaje inne jako gatunek, istnieją bowiem także pewne płazy czworonożne jak jaszczurki i żółwie.
Odpowiedź na trzeci zarzut. W innych zwierzętach i roślinach wspomina o rodzaju i gatunku, celem oznaczenia, że podobne zwierzęta powstają z podobnych. Co do człowieka zaś nie potrzeba było tego mówić, co bowiem powiedziano o innych, można także rozumieć o człowieku. Albo dlatego, że zwierzęta, i rośliny zostały stworzone według swego rodzaju i gatunku, niejako bardzo odległe od podobieństwa do Boga; o człowieku się zaś mówi, że został stworzony na obraz i podobieństwo Boga.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Błogosławieństwo Boga daje moc mnożenia się przez rodzenie. I dlatego, gdy to powiedziano o ptakach i rybach, które pierwsze zostały stworzone, nie było potrzeby powtarzania tego samego o zwierzętach lądowych, lecz rozumie się to samo przez się. Odnośnie zaś do ludzi, powtarza się błogosławieństwo dlatego, że w nich jest szczególny powód mnożenia się, aby się wypełniła liczba wybranych i aby ktoś nie powiedział, że w rodzeniu dzieci jest jakikolwiek grzech (Augustyn De Gen. ad Litt.). Rośliny zaś nie mają żadnego pragnienia mnożenia się i rodzą niczego nie odczuwając; stąd uważa się je za niegodne słów błogosławieństwa. (Tamże).
Odpowiedź na piąty zarzut. Skoro powstanie jednego jest rozkładem drugiego, nie sprzeciwia się to pierwszemu ustanowieniu rzeczy, by z rozkładu czegoś niższego powstało coś wyższego. Stąd zwierzęta, które się rodzą z rozkładu rzeczy nieożywionych, lub roślin, mogły się wtedy zrodzić. Lecz te, które się rodzą z rozkładu zwierząt, mogły wtedy być stworzone tylko w możności.
Odpowiedź na szósty zarzut. Jak mówi Augustyn w I super Gen. contra Manichaeos, gdy ktoś nieobznajomiony z rzeczą wchodzi do zakładu rzemieślnika, widzi tam wiele narzędzi, których przeznaczenia nie zna, a jeśli jest bardzo głupi, myśli, że one są zbyteczne. A gdyby z nieostrożności wpadł do ognia, albo skaleczył się jakimś ostrym żelastwem, uważałby, że jest tam wiele rzeczy szkodliwych, rzemieślnik zaś, znając ich użytek, śmieje się z jego głupoty. Podobnie na tym świecie słyszy się, że wielu gani te rzeczy, których przeznaczenia nie znają; wieloma bowiem rzeczami, choć nie są one potrzebne dla naszego domu, uzupełnia się jednak całość wszechświata. Człowiek zaś przed grzechem byłby się posługiwał rzeczami tego świata według właściwego im przeznaczenia. Stąd zwierzęta jadowite nie byłyby dla niego szkodliwe.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.