Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 10, a. 6

Czy jest tylko jedna wiekuistość

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie jedna tylko jest wiekuistość. Powiedziano bowiem w apokryfach Ezdry: majestat i potęga wieków jest u Ciebie Panie.

Zarzut drugi. Oprócz tego różne są zmiany różnych rodzajów. Lecz niektóre rzeczy posiadające wiekuistość są w rodzaju rzeczy cielesnych, mianowicie ciała niebieskie; niektóre zaś są substancjami duchowymi, mianowicie aniołowie. Zatem nie jedna tylko jest wiekuistość.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, ponieważ wiekuistość ma nazwę trwania, te rzeczy, które mają jedną wiekuistość, mają jedno trwanie. Lecz nie wszystkie rzeczy wiekuiste mają jedno trwanie, ponieważ niektóre zaczynają istnieć po innych, co najlepiej widać u dusz ludzkich. Zatem nie jedna tylko jest wiekuistość.

Zarzut czwarty. Oprócz tego wydaje się, że te rzeczy, które nawzajem od siebie nie zależą, nie mają jednej miary trwania; dlatego bowiem wydaje się, że dla wszystkich rzeczy czasowych jest jeden czas, ponieważ w jakiś sposób przyczyną wszystkich ruchów jest pierwszy ruch, który pierwszy mierzy się czasem. Lecz rzeczy posiadające wiekuistość nie zależą od siebie nawzajem, gdyż jeden anioł nie jest przyczyną drugiego; zatem nie jedna tylko jest wiekuistość.

Lecz przeciwnie. Wiekuistość jest bardziej pojedynczą od czasu i więcej zbliżoną do wieczności. Lecz czas jest tylko jeden. Zatem o wiele więcej wiekuistość.

Odpowiadam, że co do tego jest dwojakie mniemanie, niektórzy bowiem powiadają, że jest tylko jedna wiekuistość, a inni, że jest ich wiele. Żeby zaś poznać, które z nich jest prawdziwe, należy zbadać, dlaczego czas jest jeden; do poznania bowiem rzeczy duchowych dochodzimy przez cielesne. Powiadają zaś niektórzy, że istnieje jeden czas dla wszystkich rzeczy doczesnych dlatego, że jest jedna liczba dla wszystkich rzeczy liczonych; ponieważ czas jest liczbą według Filozofa w IV Physic. Lecz to nie wystarcza, gdyż czas nie jest liczbą jako coś oderwanego poza liczonym, lecz jako istniejący w tym co się liczy; inaczej nie byłby ciągłym, ponieważ dziesięć łokci sukna mają ciągłość nie z powodu liczby, lecz z rzeczy liczonej. Liczba zaś istniejąca w liczonym nie jest tą samą dla wszystkich, lecz różna dla różnych.

Stąd inni oznaczają przyczynę jedności czasu z jedności wieczności, która jest podstawą wszelkiego trwania. I w ten sposób wszelkie trwania są jednym, jeśli rozważa się ich początek, jest ich zaś wiele, jeśli rozważa się różnorodność tych rzeczy, które otrzymują trwanie pod wpływem pierwszego początku. Inni zaś oznaczają przyczynę jedności czasu ze strony materii pierwszej, która jest pierwszym podmiotem ruchu, którego czas jest miarą. Lecz żadne z tych oznaczeń nie wydaje się dostatecznym, gdyż te rzeczy, które są jednym co do początku lub podmiotu, zwłaszcza odległego, nie są jednym wprost, tylko pod pewnym względem.

Zatem prawdziwą przyczyną jedności czasu jest jedność pierwszego ruchu, odnośnie do którego, skoro on jest najbardziej pojedynczy, mierzy się wszystkie inne, jak to powiedziano w X Metaph. Tak więc odnosi się czas do owego ruchu nie tylko jak miarę do przedmiotu mierzonego, lecz także jak przypadłość do podmiotu; i stąd od niego otrzymuje jedność. Do innych ruchów zaś odnosi się ruch tylko jak miarę do rzeczy mierzonej. Stąd nie powiela się z powodu ich wielości, ponieważ jedną oddzielną miarą wiele rzeczy można mierzyć.

Zatem przyjąwszy to, należy wiedzieć, że było dwojakie zdanie co do substancji duchowych. Jedni bowiem powiedzieli, że wszystkie miały pochodzenie od Boga w pewnej równości, jak mówił Orygenes (Lib. I, Peri Archon.), albo przynajmniej wiele z nich, jak inni twierdzili. Inni zaś mówili, że wszystkie substancje duchowe wyszły od Boga w pewnym stopniu i porządku i to, jak się zdaje, ma na myśli Dionizy (De Cael. Hier. X), który mówi, że w substancjach duchowych są pierwsze, średnie i ostatnie, nawet w jednym i tym samym rzędzie aniołów. Według pierwszego zdania zatem należy powiedzieć, że wiekuistości są wielorakie, odnośnie do tego, że wiele jest rzeczy wiekuistych pierwszych, równych. Według drugiego zdania zaś, należy powiedzieć, że jest tylko jedna wiekuistość, ponieważ, skoro każda rzecz mierzy się rzeczą najprostszą w jej rodzaju, jak to powiedziano w X Metaph., trzeba, by byt wszystkich posiadających wiekuistość był mierzony bytem pierwszego wiekuistego, które jest tym prostsze, im jest doskonalej pierwsze. A ponieważ drugie zdanie jest prawdziwsze, jak to później będzie wykazane, przyznajemy na razie, że jest tylko jedna wiekuistość.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Bierze się czasami wiekuistość za wiek, t. zn. za okres trwania jakiejś rzeczy. I tak mówi się o wielu wiekuistościach, jak o wielu wiekach.

Odpowiedź na drugi zarzut. Chociaż ciała niebieskie i duchowe różnią się co do rodzaju natury, jednak schodzą się w tym, że mają byt niezmienny. I w ten sposób mierzy się je wiekuistością.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Także i rzeczy będące w czasie nie zaczynają się równocześnie, a jednak jest jeden czas dla wszystkich z powodu pierwszego, które się mierzy czasem; tak samo wszystkie rzeczy wiekuiste mają jedną wiekuistość, z powodu pierwszego, chociaż nie wszystkie równocześnie się zaczynają.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Do tego, by niektóre rzeczy były mierzone przez coś jednego, nie potrzeba, by owo jedno było przyczyną ich wszystkich, lecz by ono było bardziej pojedyncze.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.