Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 11, a. 1

Czy jedno dodaje coś ponad byt

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że jedno dodaje coś ponad byt. Wszystko bowiem, co jest w jakimś określonym rodzaju, pochodzi z dodania do bytu, który przenika wszystkie rodzaje. Lecz jedno jest w oznaczonym rodzaju, jest bowiem początkiem liczby, która jest gatunkiem ilości. Zatem jedno dodaje coś ponad byt.

Zarzut drugi. Oprócz tego to, co dzieli pewną rzecz wspólną, dodaje coś do niej. Lecz byt dzieli się na jedno i na wiele. Zatem jedno dodaje coś ponad byt.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, jeśli jedno nie dodaje nic ponad byt, byłoby tym samym powiedzieć jedno i byt. Lecz niedorzecznym jest powiedzieć byt byt. Zatem niedorzecznym byłoby mówić jeden byt; a to jest fałszywe. Zatem jedno dodaje coś ponad byt.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiada Dionizy (De Div. Nom. ost. r.): nie ma nic wśród istniejących, co by nie uczestniczyło w jednym; a tak by nie było, gdyby jedno dodawało ponad byt, co by go ograniczało. Zatem jedno nie dodaje nic do bytu.

Odpowiadam, że jedno nie dodaje jakiejś rzeczy ponad byt, lecz tylko zaprzeczenie podziału; jedno bowiem nic nie znaczy innego, jak byt niepodzielony. I z tego jest jasnym, że jedno zamienne jest z bytem. Każdy byt bowiem albo jest pojedynczy albo złożony. To zaś, co jest pojedyncze, jest niepodzielone w czynie i w możności. To zaś co jest złożone, nie ma bytu, jak długo części jego są rozdzielone, lecz po ustanowieniu i złożeniu tego złożonego. Stąd jest jasnym, że byt jakiejkolwiek rzeczy polega na niepodzielności. I stąd pochodzi, że każda rzecz jak strzeże swego bytu, tak strzeże swej jedności.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Ci którzy uważali, że tym samym jest jedno, które jest zamienne z bytem i to, które jest początkiem liczby, dzielą się na przeciwne stanowiska. Pytagoras bowiem i Plato, widząc, że jedno, które jest zamienne z bytem nie dodaje jakiejś rzeczy ponad byt, lecz oznacza substancję bytu, o ile jest niepodzielona, twierdzili, że to samo odnosi się do jednego, które jest początkiem liczby. A ponieważ liczba składa się z jedności, myśleli, że liczby są substancjami wszystkich rzeczy. Przeciwnie zaś Avicenna, (Metaph. tr. III, c. 2) rozważając, że jedno które jest początkiem liczby, dodaje jakąś rzecz ponad substancję bytu (inaczej liczba złożona z jedności nie byłaby gatunkiem ilości), myślał, że jedno, które jest zamienne z bytem, dodaje jakąś rzecz do substancji bytu, tak jak białe do człowieka. Lecz jest jasnym, że to jest fałszywe, gdyż jakakolwiek rzecz jest jedną przez swoją substancję. Gdyby bowiem przez coś innego jakakolwiek rzecz była jedną, skoro to znowu jest jednym, gdyby było znowu jednym przez coś innego, byłoby to postępowaniem w nieskończoność. Zatem trzeba stać przy pierwszym. W ten sposób więc należy powiedzieć, że jedno, które zamienne jest z bytem, nie dodaje żadnej rzeczy do bytu, lecz jedno, które jest początkiem liczby dodaje do bytu coś, co należy do rodzaju ilości.

Odpowiedź na drugi zarzut. Nic nie przeszkadza, by to, co jest w jeden sposób podzielone, było w inny sposób niepodzielone; tak jak to, co jest podzielone co do liczby, jest niepodzielone co do gatunku; i w ten sposób zdarza się, że coś jest jednym sposobem jedno, innym sposobem wielością. Lecz jednak, jeżeli jest wprost niepodzielnym, albo z tego powodu, że jest niepodzielone odnośnie do tego, co należy do istotności rzeczy, choćby było podzielone co do tego, co jest poza istotnością rzeczy, tak jak to, co jest jednością w podmiocie a wielością odnośnie do przypadłości; albo ponieważ jest niepodzielone w czynie a podzielone w możności, tak jak to, co jest jednym w całości a wielością co do części; taka rzecz będzie jednym absolutnie, a wielością pod pewnym względem. Jeśli zaś przeciwnie, coś będzie niepodzielone pod pewnym względem, a podzielone bezwzględnie, jako że jest podzielone co do istotności, a niepodzielone co do pojęcia albo co do początku albo przyczyny; będzie wielością bezwzględnie, a jednym pod pewnym względem; jak te rzeczy, które są wielością co do liczby, a jednym co do gatunku, lub jednym co do początku. Tak tedy dzieli się byt na jedno i wiele, jak gdyby na jedno bezwzględnie, a na wiele pod pewnym względem. Sama wielość bowiem nie byłaby objęta bytem, gdyby w jakiś sposób nie była objęta jednym. Powiada bowiem Dionizy (ostatn. rozdż. de Div. Nom.), że nie ma wielości, która by nie uczestniczyła w jednym. Lecz te rzeczy, które są wielością co do części, są jednym w całości, a te, które są wielością co do przypadłości, są jednym co do podmiotu, a te, które są wielością co do liczby, są jednym co do gatunku, a te, które są wielością co do gatunków, są jednym co do rodzaju; a te, które są wielością co do pochodzeń, są jednym co do początku.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Dlatego nie jest niedorzecznością powiedzieć jeden byt, ponieważ jedno pojęciowo dodaje coś do bytu.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.