Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 12, a. 2

Czy umysł stworzony widzi istotność Boga za pomocą jakiegoś obrazu

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że umysł stworzony widzi istotność Boga za pomocą jakiegoś obrazu. Mówi bowiem (1 J 3, 2): „Ponieważ wiemy, iż gdy się okaże, podobni Mu będziemy i ujrzymy Go jako jest”.

Zarzut drugi. Oprócz tego powiada Augustyn (De Trin. IX, cap. 11): „Gdy znamy Boga, powstaje w nas pewien obraz Boga”.

Zarzut trzeci. Oprócz tego rozum w czynie jest to rzecz zrozumiana w czynie, jak zmysł w czynie jest to, co jest poznawalne przez zmysł w czynie. To zaś dzieje się tylko, o ile obraz rzeczy podpadającej pod zmysły nadaje formę zmysłowi, a obraz rzeczy zrozumianej, rozumowi. Zatem jeśli umysł stworzony widzi czynnie Boga, musi Go widzieć za pomocą jakiegoś obrazu.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiada Augustyn (De Trin. XV, cap. 4), że gdy Apostoł mówi: „widzimy teraz w zwierciedle i przez zagadki”, można rozumieć, że pod nazwami zwierciadła i zagadki oznacza pewne obrazy, które przystosowane są do rozumienia Boga. Lecz widzenie Boga przez istotność nie jest widzeniem w zagadkach, lub w zwierciedle, lecz odwrotnie, jest przeciwnego rodzaju. Zatem istotności bożej nie widzi się przez obrazy.

Odpowiadam, że do widzenia tak zmysłowego jak umysłowego potrzeba dwóch rzeczy, mianowicie zdolności widzenia i połączenia rzeczy widzianej z widzeniem; nie inaczej bowiem staje się widzenie czynem, jak przez to, że rzecz widziana w pewien sposób jest w widzącym. W rzeczach zaś cielesnych widocznym jest, iż rzecz widziana nie może być w widzącym przez swą istotność, lecz tylko przez swój obraz; jak jest w oku obraz kamienia, przez który to obraz widzenie staje się czynem, jednak nie sama substancja kamienia. Gdyby zaś była rzecz jedna i ta sama, która by była podstawą zdolności widzenia i która by była rzeczą widzianą, trzeba by, by widzący miał od owej rzeczy i zdolność widzenia i formę, przez którą widzi. Jasnym zaś jest, że Bóg jest i twórcą siły umysłu i że umysł może Go widzieć. A skoro sama siła umysłu stworzenia nie jest istotnością Boga, pozostaje, że jest jakimś obrazem, przez uczestnictwo w Tym, który jest pierwszym rozumem. Stąd nazywa się też i zdolność umysłu stworzenia pewnym światłem zrozumiałym, jak gdyby pochodzącym od pierwszego światła, czy to rozumiejąc przez to zdolność przyrodzoną, czy jakąś przydaną doskonałość łaski lub chwały. Potrzeba zatem do widzenia Boga jakiegoś obrazu Boga ze strony władzy widzenia, przez którą mianowicie rozum byłby zdolnym do widzenia Boga. Lecz ze strony rzeczy widzianej, którą trzeba jakimś sposobem połączyć z widzącym, nie można za pomocą żadnego obrazu stworzonego widzieć istotności Boga. Po pierwsze mianowicie, ponieważ, jak mówi Dionizy (De div. nom. cap. 1), w żaden sposób nie można poznawać rzeczy wyższych przez obrazy rzeczy niższego rzędu; jak przez obraz cielesny nie można poznać istotności rzeczy niecielesnej. Tym mniej tedy można widzieć istotność Boga przez jakikolwiek obraz stworzony. Po drugie, ponieważ istotność Boga jest samym Jego bytem, jak to powyżej wykazano (R. 3, par. 4), co nie może być właściwością żadnej formy stworzonej. Więc żadna forma stworzona nie może być obrazem przedstawiającym widzącemu istotność Boga. Po trzecie, ponieważ istotność boża jest czymś nie dającym się opisać, zawierając w sobie w sposób wszystko przewyższający, cokolwiek umysł stworzony może oznaczać lub zrozumieć. Tego zaś w żaden sposób nie można przedstawiać przez jakiś obraz stworzony, ponieważ wszelka forma stworzona jest określona według jakiegoś pojęcia, czy mądrości, czy potęgi, czy bytu samego, lub czegoś podobnego. Stąd mówić, że Boga widzi się przez obraz, znaczy powiedzieć, że nie widzi się istotności bożej, a to jest błędnym. Należy zatem powiedzieć, że do widzenia istotności Boga potrzeba jakiegoś obrazu ze strony władzy widzenia, mianowicie światła chwały, wzmacniającego rozum do widzenia Boga; i o tym mówi się w (Ps 35, 10): „w światłości Twojej oglądamy światłość”. Nie można zaś widzieć istotności bożej przez jakiś obraz stworzony, który by przedstawiał istotność bożą, jak jest sama w sobie.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Mówi się tu o obrazie, który jest przez uczestnictwo w świetle chwały.

Odpowiedź na drugi zarzut. Augustyn mówi tu o poznaniu Boga, które mamy w tym życiu.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Istotność boża jest samym bytem. Stąd jak inne formy zrozumiałe, które nie są swoim bytem, łączą się z rozumem według jakiegoś bytu, którym nadają formę samemu rozumowi i wprowadzają go w czyn, tak istotność boża łączy się z rozumem stworzonym jako rzecz rozumiana w czynie, przez siebie samą wprawiając rozum w czyn.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.