Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 13, a. 1

Czy Bogu odpowiada jakieś imię

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bogu nie odpowiada żadne imię. Mówi bowiem Dionizy w 1 rozdziale De Div. Nom., że ani nie istnieje Jego imię, ani go nie można wymyślić. A Księga Przypowieści (Prz 30, 4) mówi: „Jakież imię Jego i imię Syna Jego, któż powie”.

Zarzut drugi. Oprócz tego wszelkie imię orzeka się albo w sposób oderwany, albo rzeczowy. Lecz imiona oznaczające coś rzeczowego nie są odpowiednie dla Boga, gdyż jest pojedynczy; ani też imiona oznaczające coś oderwanego, ponieważ nie oznaczają czegoś doskonałego, istniejącego substancjalnie. Zatem żadnego imienia nie można orzekać o Bogu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego imiona oznaczają substancję wraz z właściwością; czasowniki zaś i imiesłowy oznaczają wraz z czasem; zaimki zaś wraz ze wskazaniem lub stosunkiem. Nic zaś z tego nie odpowiada Bogu, ponieważ jest bez właściwości i bez wszelkiej przypadłości i bez czasu; ani też nie można Go zmysłami dostrzec, aby można na Niego wskazać; ani też nie można Go oznaczyć w stosunku do czegoś, skoro nazwy względne przypominają coś, co się poprzednio powiedziało, czy to imiona czy imiesłowy, czy zaimki wskazujące. Zatem w żaden sposób nie możemy Bogu nadać imion.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w Księdze Wyjścia (Wj 15, 3): „Pan jako mąż waleczny, Wszechmocny imię Jego”.

Odpowiadam, że według Filozofa wyrazy są znakami pojęć, a pojęcia są podobieństwami rzeczy. Stąd jest jasnym, że wyrazy odnoszą się do rzeczy, które mają oznaczać za pośrednictwem pojęcia umysłu. Według tego więc jak coś możemy poznać umysłem, tak możemy to nazwać. Wykazano zaś powyżej (R. XII, par. 11, 12), że nie możemy w tym życiu widzieć Boga w Jego istotności; lecz poznajemy Go ze stworzeń, o ile jest ich początkiem, i sposobem wyższości nad nie i usuwania. W ten sposób więc możemy Mu nadawać imiona ze stworzeń; jednak nie tak, jakoby imię oznaczające Go wyrażało istotność bożą według tego, czym jest, tak jak to imię człowiek wyraża swym znaczeniem istotność człowieka, według tego, czym jest; oznacza bowiem jego definicję, wyrażającą jego istotność; pojęcie bowiem oznaczane przez imię jest definicją.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Dlatego mówimy, że Bóg nie ma imienia, lub jest ponad możność nadania Mu imienia, że istotność Jego jest ponad to, co o Bogu pojmujemy i głosem oznaczamy.

Odpowiedź na drugi zarzut. Ponieważ ze stworzeń dochodzimy do poznania Boga i z nich Go nazywamy, imiona, które Bogu nadajemy, takie mają znaczenie, jakie jest odpowiednie dla stworzeń materialnych, których poznanie jest nam naturalne, jak się powyżej powiedziało (R. XII, par. 4). A ponieważ w tego rodzaju stworzeniach te rzeczy, które są doskonałe i same przez się istniejące, są złożone, forma w nich zaś nie jest czymś zupełnym, istniejącym samo przez się, lecz raczej jest tym, czym coś jest, stąd pochodzi, że wszystkie imiona, które nadajemy celem oznaczenia czegoś zupełnego, istniejącego samo przez się, mają znaczenie rzeczowe, tak jak to jest właściwością rzeczy złożonych; te zaś, które nadaje się celem oznaczenia form pojedynczych, oznaczają coś nie jako istniejące samo przez się, lecz jako to, czym coś jest, jak np. białość oznacza to, czym coś jest białe. Ponieważ więc Bóg jest i pojedynczy i oddzielnie bytujący, nadajemy Mu i imiona oderwane, celem oznaczenia Jego pojedynczości, i imiona rzeczowe, celem oznaczenia Jego bytowania substancjalnego i Jego doskonałości; chociaż obydwa te imiona nie wyrażają należycie Jego sposobu. Tak jak umysł nasz w tym życiu nie poznaje Go takim, jakim jest.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Oznaczać substancję wraz z właściwością, znaczy to oznaczać podłoże wraz z naturą, lub formą oznaczoną, w której bytuje substancjalnie. Stąd jak o Bogu orzeka się coś rzeczowo na oznaczenie Jego bytowania substancjalnego i Jego doskonałości, jak już powiedziano (w odpowiedzi na drugi zarzut), w ten sposób orzeka się o Bogu imiona, oznaczające substancję wraz z właściwością. Czasowniki zaś i imiesłowy oznaczające czas orzeka się o Nim stąd, że wieczność obejmuje wszelki czas; jak bowiem rzeczy pojedyncze, istniejące substancjalnie możemy ujmować i oznaczać tylko sposobem rzeczy złożonych, tak wieczność pojedynczą możemy rozumieć lub wyrażać tylko przez rzeczy będące w czasie, a to z powodu wspólności natury naszego umysłu z rzeczami złożonymi i czasowymi. Zaimki wskazujące zaś orzeka się o Bogu według tego, że wskazują to, co się rozumie, a nie to, co się zmysłami dostrzega. O ile bowiem coś o Nim rozumiemy, o tyle to da się wykazać. I tak o ile imiona i imiesłowy i zaimki wskazujące orzeka się o Bogu, o tyle można Go też oznaczać zaimkami względnymi.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.