Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 14, a. 1

Czy w Bogu jest wiedza

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu nie ma wiedzy. Wiedza bowiem jest stanem; a ten nie jest właściwością Boga, ponieważ jest pośrednim między możnością a czynem. Zatem wiedzy nie ma w Bogu.

Zarzut drugi. Oprócz tego wiedza, ponieważ ma za przedmiot wnioski, jest jakimś poznaniem spowodowanym przez coś innego, mianowicie przez poznanie zasad. Lecz w Bogu nie ma nic spowodowanego. Zatem wiedzy nie ma w Bogu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego wszelka wiedza jest albo powszechna albo szczegółowa. Lecz w Bogu nie ma powszechnego i szczegółowego, jak to jest jasnym z tego, co powyżej powiedziano (R. XIII, par. 9, odp. na drugi zarzut). Zatem w Bogu nie ma wiedzy.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Apostoł: O głębokości bogactw, mądrości i wiadomości bożej (Rz 11, 33).

Odpowiadam, że w Bogu jest wiedza w sposób najdoskonalszy. Dla uwidocznienia tego należy rozważyć, że istoty poznające od niepoznających tym się różnią, że nie poznające mają tylko swoją formę; lecz własnością tego który poznaje, jest to, że ma także formę drugiej rzeczy, albowiem obraz poznanego jest w poznającym. Stąd jest widocznym, że natura rzeczy nie poznającej jest bardziej ścieśniona i ograniczona; natura zaś istot poznających ma większą objętość i zakres. Dlatego Filozof mówi w III de Anima, że dusza jest niejako wszystkim. Ograniczenie zaś formy jest przez materię. Stąd i powyżej powiedzieliśmy (R. VII, par. 1, 2), że formy o ile są bardziej niematerialne, o tyle bardziej zbliżają się do pewnej nieskończoności. Jasnym jest przeto, że niematerialność jakiejś rzeczy jest powodem, że jest zdolną do poznawania i według sposobu niematerialności jest sposób poznania. Stąd w II de Anima mówi się, że rośliny nie poznają, z powodu swojej materialności. Zmysł zaś ma poznawanie, ponieważ jest zdolny do przyjmowania obrazów bez materii; a umysł jeszcze więcej jest zdolny do poznawania, ponieważ jest więcej oddzielony od materii i nie zmieszany, jak powiedziano w III de Anima. Stąd, skoro Bóg jest na najwyższym stopniu niematerialności, jak to widać z tego co poprzednio powiedziano (R. VII, par. 1), wynika, że sam jest na najwyższym stopniu poznania.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Ponieważ doskonałości pochodzące od Boga w stworzeniach, w wyższy sposób są w Bogu, jak powyżej powiedziano (R. IV, par. 2), ilekroć przypisuje się Bogu jakieś imię wzięte z jakiejkolwiek doskonałości stworzenia, trzeba wykluczyć z jego znaczenia wszystko to, co należy do niedoskonałego sposobu, który jest właściwością stworzenia; stąd wiedza nie jest jakością w Bogu, lub stanem, lecz substancją i czystym czynem.

Odpowiedź na drugi zarzut. Te rzeczy, które są rozdzielone wielorako w stworzeniach, w Bogu są pojedynczo i zjednoczone, jak powyżej powiedziano. Człowiek zaś według różnych przedmiotów poznania ma różne poznania; o ile mianowicie poznaje zasady, mówi się, że ma inteligencję; wiedzę zaś, o ile poznaje wnioski; mądrość, o ile poznaje najwyższą przyczynę; radę czyli roztropność, o ile poznaje to, co należy czynić. Lecz to wszystko Bóg poznaje jednym i pojedynczym poznaniem, jak niżej będzie wykazane. Stąd pojedyncze poznanie Boga można oznaczać wszystkimi tymi nazwami, w ten sposób jednak, że z każdej z nich, o ile się ją orzeka o Bogu, wyklucza się wszystko, co jest niedoskonałym, a zatrzymuje się to, co jest doskonałym. I odpowiednio do tego mówi się (Hi 12, 13): U niego jest mądrość i moc, on ma radę i zrozumienie.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Wiedza jest według sposobu poznającego; poznane bowiem jest w poznającym, według sposobu poznającego. A zatem, skoro sposób bożej istotności jest wyższy od sposobu w jaki bytują stworzenia, wiedza boża nie ma sposobu wiedzy stworzonej, jakoby mianowicie była powszechną lub szczegółową, albo stanem, albo w możności, albo rozłożona w pewien taki a taki sposób.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.