Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 14, a. 15

Czy wiedza Boga jest zmienna

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że wiedza Boga jest zmienna. Wiedza bowiem orzeka się względnie do rzeczy poznawalnej. Lecz te rzeczy, które wprowadzają stosunek do stworzenia, orzeka się o Bogu czasowo i zmieniają się według zmienności stworzeń. Zatem wiedza Boga jest zmienna według zmienności stworzeń.

Zarzut drugi. Oprócz tego cokolwiek Bóg może uczynić, może wiedzieć. Lecz Bóg może uczynić więcej rzeczy niż czyni. Zatem może wiedzieć o więcej rzeczach niż wie. I w ten sposób wiedza Jego może się zmieniać, zwiększając się i zmniejszając.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, Bóg wiedział, że Chrystus się narodzi. Teraz zaś nie wie, że Chrystus się narodzi, gdyż Chrystus się nie narodzi. Zatem Bóg nie wie wszystkiego, co wiedział. I tak wydaje się, że wiedza Boga jest zmienna.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Jk 1, 17), że u Boga niemasz odmiany, ani zaćmienia przemiany.

Odpowiadam, że skoro wiedza Boga jest Jego substancją, jak wynika z tego co się wyżej powiedziało (art. 4), jak substancja Jego jest najzupełniej niezmienna (jak wykazano powyżej P. 9 art. 1), tak musi wiedza Jego być najzupełniej niezmienną.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Pan i Stwórca i tym podobne nazwy wprowadzają stosunki do stworzeń, o ile one są same w sobie. Lecz wiedza Boga wprowadza stosunek do stworzeń, o ile one są w Bogu; gdyż każda rzecz jest o tyle zrozumiana w czynie, o ile jest w rozumiejącym. Rzeczy stworzone zaś są w Bogu niezmiennie, w sobie samych zaś zmiennie. Albo inaczej można powiedzieć, że Pan i Stwórca i tym podobne nazwy wprowadzają stosunki, będące następstwem czynów, o których się rozumie, że kończą się w samych stworzeniach, jak same w sobie; i dlatego tego rodzaju stosunki orzeka się o Bogu zmiennie, według zmienności stworzeń. Lecz wiedza i miłość i tym podobne wprowadzają stosunki, będące następstwem czynów, o których się rozumie, że są w Bogu i dlatego orzekają się o Bogu niezmiennie.

Odpowiedź na drugi zarzut. Bóg wie także o rzeczach, które może uczynić, a których nie czyni. Stąd, z tego, że może uczynić więcej rzeczy niż czyni, nie wynika, by mógł więcej wiedzieć, niż wie, chyba, że to się odnosi do wiedzy widzenia, a według niej mówi się, że wie o tych rzeczach, które są w czynie w jakimś czasie. Z tego jednak, że wie, iż mogą być niektóre rzeczy, które nie istnieją, lub że mogą nie istnieć te które są, nie wynika, by wiedza Jego była zmienna, lecz że zna zmienność rzeczy. Gdyby jednak było coś, czegoby najpierw Bóg nie wiedział, a później wiedział, to wiedza Jego byłaby zmienna. Lecz to być nie może, gdyż cokolwiek jest, lub może być w jakimś czasie, Bóg wie o tym w swojej wieczności. I dlatego, z tego samego że się zakłada, iż coś istnieje w jakimkolwiek czasie, musi się twierdzić, że Bóg wie to od wieczności. I dlatego nie należy przyznawać, że Bóg mógłby wiedzieć więcej niż wie, gdyż zdanie takie zawiera mniemanie, że pierwej nie wiedział, a później wiedział.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Dawni nominaliści mówili, że tym samym jest powiedzenie Chrystus się rodzi i Chrystus się narodzi, i Chrystus się narodził, gdyż tę samą rzecz oznacza się przez te trzy zdania, mianowicie narodzenie Chrystusa. I z tego wynika, że Bóg wie, cokolwiek wiedział; gdyż wie teraz, że Chrystus się narodził, co równa się temu, że Chrystus ma się narodzić. Lecz to zdanie jest fałszywe. Raz dlatego, że rozmaitość części powiedzenia powoduje rozmaitość zdań. Dalej także dlatego, że wynikałoby, iż zdanie, które jest raz prawdziwe, byłoby zawsze prawdziwe, a to sprzeciwia się Filozofowi, który mówi (Categor.), że to powiedzenie Sokrates siedzi jest prawdziwe, gdy on siedzi, i to samo jest fałszywe, gdy on wstaje. I dlatego należy przyznać, że to powiedzenie cokolwiek Bóg wiedział, wie, nie jest prawdziwe, jeśli odnosi się do zdań. Lecz z tego nie wynika, by wiedza Boga była zmienna. Jak bowiem nie narusza niezmienności wiedzy bożej to, iż wie o jednej i tej samej rzeczy, że czasem jest, a czasem jej nie ma, tak nie narusza niezmienności wiedzy bożej to, że wie, iż jakieś zdanie czasem jest prawdziwe, a czasem fałszywe. Byłaby zaś wiedza Boga przez to zmienną, gdyby znał zdania sposobem zdań, składając i rozkładając, jak się to dzieje w naszym umyśle. Stąd nasze poznanie jest zmienne albo co do prawdy i fałszu, na przykład, gdyby rzecz się zmieniła, a my zatrzymujemy o tej rzeczy to samo mniemanie; albo co do różnych mniemań, jak na przykład, gdy najpierw mniemamy, że ktoś siedzi, a później mniemamy, że on nie siedzi. Ani jedno ani drugie zaś z tego nie może być w Bogu.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.