Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 18, a. 1

Czy życie jest właściwością wszystkich rzeczy w przyrodzie

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że życie jest właściwością wszystkich rzeczy w przyrodzie. Mówi bowiem Filozof VIII Physic., że ruch jest jakby jakimś życiem dla wszystkich rzeczy istniejących w przyrodzie. Lecz wszystkie rzeczy w przyrodzie biorą udział w ruchu. Zatem wszystkie rzeczy w przyrodzie biorą udział w życiu.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi się, że rośliny żyją, o ile mają w sobie początek ruchu wzrastania i zmniejszania się. Lecz ruch miejscowy z natury jest doskonalszy i pierwszy niż ruch wzrastania i zmniejszania się, jak tego się dowodzi w VIII Physic. Skoro więc wszystkie ciała w przyrodzie mają w sobie jakiś początek ruchu miejscowego, wydaje się, że wszystkie ciała w przyrodzie żyją.

Zarzut trzeci. Oprócz tego spośród ciał w przyrodzie mniej doskonałymi są elementa. Lecz przypisuje się im życie; mówi się bowiem wody żywe. Zatem o wiele więcej inne ciała w przyrodzie mają życie.

Lecz przeciwnym temu jest co mówi Dionizy VI c. De Div. nom., że ostatni odgłos życia brzmi w roślinach. Można stąd przyjąć, że rośliny otrzymują najniższy stopień życia. Lecz ciała nieożywione są poniżej roślin. Zatem życie nie jest ich własnością.

Odpowiadam, że z tych przedmiotów, u których życie jest oczywiste, możemy poznać, które przedmioty mają właściwość, że żyją, a które właściwości życia nie mają. Życie zaś w sposób oczywisty jest właściwością zwierząt. Mówi się bowiem w Księdze o roślinach (Ks. I, r. 1), że w zwierzętach życie jest oczywiste. Stąd według tego należy rozróżnić byty żyjące od nieżyjących, według czego się mówi, że zwierzęta żyją. Tym zaś jest to, w czym najpierw objawia się życie i w czym najdłużej pozostaje. Przede wszystkim zaś mówimy, że zwierzę żyje, gdy zaczyna mieć ruch samo ze siebie, i tak długo sądzimy, że zwierzę żyje, jak długo taki ruch się w nim okazuje; gdy zaś już nie ma żadnego ruchu ze siebie, lecz poruszane jest tylko przez coś innego, wtedy mówi się, że zwierzę jest martwe, z powodu braku w nim życia. Stąd jest jasnym, że te rzeczy właściwie są żyjące, które się same poruszają, według jakiegoś rodzaju ruchu; czy to przyjmuje się ruch we właściwym znaczeniu, jak ruch nazywa się czynem czegoś niedoskonałego, to znaczy, istniejącego w możności, czy też przyjmuje się ruch ogólnie, o ile nazywa się ruch czynem czegoś doskonałego; o ile rozumienie i odczuwanie nazwane są ruchami, jak to powiedziano w III De Anima, stąd nazywają się żyjącymi wszystkie te rzeczy, które same się pobudzają do ruchu lub jakiegoś działania. Tych rzeczy zaś, w których naturze nie leży, by same pobudzały się do jakiegoś ruchu lub działania, nie można nazwać żyjącymi, chyba przez jakieś podobieństwo.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. To powiedzenie Filozofa można rozumieć albo o pierwszym ruchu, mianowicie ciał niebieskich, albo o ruchu w ogóle. A w jednym i drugim wypadku ruch zwie się jakby życiem ciał w przyrodzie, przez podobieństwo, a nie w znaczeniu właściwym. Ruch bowiem nieba jest tym w całości natur cielesnych, czym w zwierzęciu ruch serca, którym utrzymuje się życie. Podobnie także wszelki ruch naturalny w stosunku do rzeczy naturalnych ma pewne podobieństwo do działania życiowego. Stąd, gdyby cały wszechświat materialny był jednym zwierzęciem, tak, by ów ruch pochodził od poruszającego wewnętrznego, jak to niektórzy twierdzili, wynikałoby, że ruch jest życiem wszystkich ciał w przyrodzie.

Odpowiedź na drugi zarzut. Poruszanie się nie jest właściwością ciał ciężkich i lekkich, chyba, że są poza warunkami odpowiadającymi ich naturze; jak na przykład, gdy są poza właściwym sobie miejscem. Gdy bowiem znajdują się w miejscu właściwym i naturalnym, zostają w spoczynku. Lecz rośliny i inne rzeczy żyjące poruszają się ruchem życiowym, o ile są wśród warunków odpowiadających ich naturze, nie zaś przybliżając się do nich lub oddalając się od nich; owszem, o ile oddalają się od takiego ruchu, oddalają się od warunków naturalnych. A oprócz tego ciała ciężkie i lekkie poruszane są przez siłę zewnętrzną; czy to rodzącą, która daje formę, czy usuwającą przeszkody, jak to powiedziano w VIII Physic. I w ten sposób nie poruszają się same, jak ciała żyjące.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Wodami żywymi nazywamy te, które nieustannie płyną. Wody bowiem stojące, które nie są połączone ze źródłem ciągle płynącym, zwą się martwymi, jak na przykład wody cystern lub stawów. To zaś mówi się przez podobieństwo; o ile bowiem zdaje się, że się ruszają, mają podobieństwo do życia. Lecz nie ma w nich jednak życia w prawdziwym znaczeniu tego słowa. Ruchu bowiem nie mają od siebie samych, lecz od przyczyny, z której pochodzą; jak to przydarza się co do ruchu innych rzeczy lekkich i ciężkich.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.