Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 18, a. 2

Czy życie jest jakimś działaniem

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że życie jest jakimś działaniem. Nic bowiem nie dzieli się inaczej jak przez rzeczy, które należą do jego rodzaju. Lecz życie dzieli się przez pewne działania, jak to wynika z Filozofa II De Anima, który dzieli życie czworako, mianowicie odżywianie się, czucie, poruszanie się co do miejsca i rozumienie. Zatem życie jest jakimś działaniem.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi się, że życie czynne jest odmienne od kontemplacyjnego. Lecz ci, którzy się oddają życiu kontemplacyjnemu, odróżniają się od prowadzących życie czynne tylko pewnymi działaniami. Zatem życie jest jakimś działaniem.

Zarzut trzeci. Oprócz tego poznawanie Boga jest pewnym działaniem. To zaś jest życiem, jak wynika ze słów (J 17, 3): A ten jest żywot wieczny, aby poznali Ciebie samego Boga prawdziwego. Zatem życie jest działaniem.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Filozof w II De Anima: Dla żyjących żyć znaczy być.

Odpowiadam, że jak wynika z tego co powiedziano powyżej (R. XVII, par. 1, 3), umysł nasz, którego swoistą właściwością jest poznawanie treści rzeczy, jako swego właściwego przedmiotu, czerpie od zmysłu, którego przedmiotami właściwymi są zewnętrzne przypadłości. I stąd dzieje się, że od tego co na zewnątrz się o rzeczy okazuje, dochodzimy do poznania istotności rzeczy. A ponieważ nazywamy coś tak, jak je poznajemy, jak jasno widać z tego co powiedziano powyżej (R. XIII, par. 1), stąd się dzieje, że przeważnie od zewnętrznych własności nadaje się imiona dla oznaczenia istotności rzeczy. Stąd tego rodzaju imiona czasem przyjmuje się właściwie, dla samych istotności rzeczy, celem oznaczenia których przede wszystkim są nadane; czasem zaś bierze się je dla własności, od których są nadane, a to mniej właściwie. I tak jest jasnym, że to imię ciało nadane jest dla oznaczenia pewnego rodzaju substancji, stąd, że znajdują się w nich trzy wymiary; i dlatego czasem kładzie się to imię ciało dla oznaczenia trzech wymiarów, w którym to znaczeniu ciało nazywa się gatunkiem ilości. Podobnie więc należy powiedzieć o życiu. Imię bowiem życia bierze się od czegoś zewnętrznego, okazującego się o rzeczy, a tym jest poruszanie samego siebie; nie jest jednak nadane to imię dla oznaczenia tego, ale dla oznaczenia substancji, której właściwością odpowiednio do jej natury jest poruszanie siebie samej, albo pobudzanie się w jakikolwiek sposób do działania. I odnośnie do tego, żyć nie jest niczym innym, jak być w takiej naturze; a życie oznacza to samo, lecz sposobem oderwanym, jak na przykład to imię bieg oznacza samo bieganie, lecz sposobem oderwanym. Stąd żywe nie jest orzeczeniem przypadłościowym lecz substancjalnym. Czasem jednak przyjmuje się życie mniej właściwie zamiast działań życiowych, od których bierze się imię życia; jak mówi Filozof IX Ethic., że żyć jest przede wszystkim czuć lub rozumieć.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Filozof w tym miejscu bierze żyć zamiast działania życiowego. Albo lepiej, należy powiedzieć, że czuć i rozumieć i tym podobne, czasami bierze się za pewne działania; czasami zaś za sam byt rzeczy w ten sposób działających. Mówi się bowiem w IX Ethic., że być jest czuć lub rozumieć, to znaczy mieć naturę do odczuwania lub rozumienia. I w ten sposób rozróżnia Filozof życie przez owe cztery rzeczy. W tych bowiem czterech niższych są cztery rodzaje rzeczy żyjących. A z tych niektóre mają naturę tylko do przyjmowania pożywienia i do czynności stąd wynikających, którymi są wzrost i rodzenie; niektóre dalej do czucia, jak oczywistym jest w zwierzętach nie poruszających się, jakimi są ostrygi; niektóre zaś wraz z tymi, ponadto do poruszania się co do miejsca, jak zwierzęta doskonałe, jak czworonożne i ptaki i tym podobne; niektóre zaś nadto do rozumienia, jak ludzie.

Odpowiedź na drugi zarzut. Czynami życia nazywa się te, których początki są w działających, o ile sami się wprowadzają w takie działania. Przydarza się zaś, że w ludziach istnieją nie tylko początki naturalne pewnych działań, jakimi są możności przyrodzone, lecz także niektóre przydane, jakimi są nawyki (habitus), skłaniające do pewnych rodzajów działań, jakby sposobem przyrodzonym, i sprawiające, że owe działania są przyjemne. I stąd mówi się jakby przez jakieś podobieństwo, że to działanie, które jest przyjemne człowiekowi i do którego się skłania i według którego działa i do którego kieruje swe życie, nazywa się życiem człowieka; stąd mówimy, że niektórzy prowadzą życie zbytkowne, a niektórzy życie uczciwe. I tym sposobem rozróżnia się życie kontemplacyjne od czynnego. I tym też sposobem poznawanie Boga nazywa się życiem wiecznym.

Stąd wynika jasno odpowiedź na zarzut trzeci.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.