Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 18, a. 4

Czy wszystkie rzeczy w Bogu są życiem

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie wszystkie rzeczy w Bogu są życiem. Mówi się bowiem (Dz 17, 28): w nim żyjemy i ruszamy się i jesteśmy. Lecz nie wszystkie rzeczy w Bogu są ruchem. Zatem nie wszystkie rzeczy w Nim są życiem.

Zarzut drugi. Oprócz tego wszystkie rzeczy są w Bogu jako w pierwszym wzorze. Lecz to co się wzoruje, powinno stosować się do wzoru. Skoro więc nie wszystkie rzeczy żyją same w sobie, wydaje się, że nie wszystko w Bogu jest życiem.

Zarzut trzeci. Oprócz tego jak mówi Augustyn w księdze De Vera Relig., (cap. XXIX), substancja żyjąca jest lepszą od jakiejkolwiek substancji nieżyjącej. Jeżeli więc te rzeczy, które same w sobie nie żyją, w Bogu są życiem, wydaje się, że prawdziwiej rzeczy są w Bogu niż same w sobie. To jednak wydaje się fałszywym, skoro same w sobie są w czynie, w Bogu zaś są w możności.

Zarzut czwarty. Oprócz tego jak Bóg wie o dobrych rzeczach i o tych, które dzieją się w jakimś czasie, tak samo i o złych rzeczach i o tych, które Bóg może uczynić, lecz nigdy się nie stają. Jeśli więc wszystkie rzeczy w Bogu są życiem, o ile wie On o nich, wydaje się, że i złe rzeczy i te, które nigdy się nie stają, są życiem w Bogu, o ile o nich wie. A to wydaje się nieodpowiednim.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (J 1, 3-4): co się stało, w nim był żywot. Lecz wszystkie rzeczy oprócz Boga zostały uczynione. Zatem wszystkie rzeczy w Bogu są życiem.

Odpowiadam, że jak powiedziano (w paragrafie poprzednim), życie Boga jest Jego rozumieniem. W Bogu zaś tym samym jest rozum i to co się rozumie, i samo Jego rozumienie. Stąd cokolwiek w Bogu jest jako zrozumiane, jest samym życiem, lub życiem Jego. Stąd, skoro wszystkie rzeczy, które Bóg uczynił, istnieją w Nim jako zrozumiane, wynika, że wszystkie rzeczy w Nim są samym życiem Bożym.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. W dwojakim znaczeniu mówi się, że stworzenia są w Bogu. Raz o ile objęte są i utrzymywane mocą Bożą; jak mówimy, że te rzeczy są w nas, które są w naszej mocy. I tak mówi się, że stworzenia są w Bogu, nawet o ile są we własnych naturach. I w ten sposób należy rozumieć słowa Apostoła, mówiącego: w nim żyjemy i ruszamy się i jesteśmy, ponieważ i nasze życie i nasz byt i nasze poruszanie się mają przyczynę w Bogu. W drugim znaczeniu mówi się, że rzeczy są w Bogu jako w poznającym. I w ten sposób są w Bogu przez swoiste idee, które nie są czymś różnym od istotności Bożej. Stąd o ile rzeczy istnieją w Bogu w ten sposób, są istotnością Bożą. A ponieważ istotność Boża jest życiem, nie zaś ruchem, z tego wynika, że rzeczy w tym znaczeniu nie są w Bogu ruchem lecz życiem.

Odpowiedź na drugi zarzut. Te rzeczy, które się kształtują według jakiegoś wzoru, muszą się stosować do wzoru odnośnie do formy, nie zaś co do sposobu bytowania. Czasem bowiem innego rodzaju ma byt forma we wzorze a innego w rzeczy wzorowanej, jak forma domu w umyśle budowniczego ma byt niematerialny i umysłowy, w domu zaś, który jest poza duszą, ma byt materialny i zmysłowy. Stąd i idee rzeczy, które nie żyją same w sobie, w umyśle Bożym są życiem, ponieważ w umyśle Bożym mają byt Boży.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Gdyby w pojęciu rzeczy naturalnych nie było materii, lecz tylko forma, wszelkimi sposobami prawdziwiej byłyby rzeczy naturalne w umyśle Bożym przez swe idee, niż same w sobie. Z tego też powodu i Platon twierdził (Fedon c. XLIX), że człowiek oddzielny był prawdziwym człowiekiem, człowiek zaś materialny jest człowiekiem przez uczestnictwo. Lecz ponieważ w pojęciu rzeczy naturalnych jest materia, należy powiedzieć, że rzeczy naturalne prawdziwiej mają byt wprost w umyśle Bożym, niż same w sobie; gdyż w umyśle Bożym mają byt niestworzony, same w sobie zaś byt stworzony. Lecz byt ten, na przykład człowiek lub koń, prawdziwiej mają we własnej naturze niż w umyśle Bożym; gdyż do prawdziwości człowieka należy byt materialny, którego nie ma w umyśle Bożym. Jak dom ma byt szlachetniejszy w umyśle budowniczego, niż w materii; lecz jednak prawdziwiej nazywa się dom, który jest w materii, niż ten, który jest w umyśle; gdyż ten jest domem w czynie a tamten w możności.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Chociaż złe rzeczy są w wiedzy Bożej, o ile objęte są wiedzą Bożą, nie tak jednak są w Bogu, jakby stworzone przez Boga, lub utrzymywane przez Niego, ani też jakoby mające ideę swoją w Bogu; poznaje je bowiem Bóg przez idee rzeczy dobrych. Stąd nie można powiedzieć, że złe rzeczy są życiem w Bogu. O tych rzeczach zaś, które nigdy nie będą w czasie, można powiedzieć, że są życiem w Bogu, wedle tego, że życie nazywa się tylko rozumieniem, o ile rozumiane są przez Boga; a nie odnośnie do tego, że życie wprowadza pierwiastek działania.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.