Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 19, a. 12

Czy odpowiednim jest, by co do woli bożej przyjmowało się pięć znaków

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nieodpowiednim jest, by co do woli przyjmowało się pięć znaków, mianowicie zakaz, nakaz, rada, działanie i pozwolenie. To samo bowiem, co nam Bóg nakazuje, lub doradza, czasami w nas sprawia, a na to samo, czego zakazuje, czasami pozwala. Zatem nie należy ich dzielić jako przeciwne.

Zarzut drugi. Oprócz tego, Bóg nic nie działa, jak tylko chcąc, jak to powiedziano (Mdr 11, 25-26). Lecz rozróżnia się wolę znaku od woli upodobania. Zatem działania nie powinno się obejmować wolą znaku.

Zarzut trzeci. Oprócz tego działanie i pozwolenie zwykle należą do wszystkich stworzeń, ponieważ Bóg działa we wszystkich i pozwala, by we wszystkich coś się działo. Lecz nakaz, rada i zakaz należą tylko do stworzenia rozumnego. Zatem nie podpadają odpowiednio pod jeden podział, skoro nie są jednego rzędu.

Zarzut czwarty. Oprócz tego zło przydarza się wielu więcej sposobami niż dobro, ponieważ dobro przydarza się jednym sposobem, zło zaś wszystkimi sposobami, jak to jasnym jest u Filozofa w II Ethic. i u Dionizego IV c. De Div. Nom. Zatem nieodpowiednio oznacza się odnośnie do złego tylko jeden znak, mianowicie zakaz, odnośnie zaś do dobrego dwa znaki, mianowicie radę i nakaz.

Odpowiadam, że tego rodzaju znakami woli nazywa się te, którymi zwykle pokazujemy, że coś chcemy. Może zaś ktoś oświadczyć, że czegoś chce, albo sam przez siebie, albo przez innego. Sam przez siebie mianowicie, o ile coś czyni albo wprost, albo nie wprost i przypadłościowo. Wprost mianowicie, gdy sam przez siebie coś działa, i pod tym względem znak zwie się działaniem. Nie wprost zaś, o ile nie przeszkadza działaniu; to bowiem, co usuwa przeszkodę, nazywa się poruszającym przypadłościowo, jak to powiedziano w VIII Physic. I odnośnie do tego znak nazywa się pozwoleniem. Oświadcza zaś, że chce czegoś przez kogoś innego, o ile rozkazuje komuś innemu coś zrobić; albo stanowczym zleceniem, co się dzieje rozkazując to, czego ktoś chce, i zakazując rzeczy przeciwnej; albo jakimś zleceniem przekonywającym, które jest pewnym rodzajem rady. Ponieważ więc tymi sposobami oznacza się, że ktoś czegoś chce, z tego powodu obejmuje się te pięć znaków czasami nazwą woli bożej, jako znaki woli. Że bowiem nakaz, rada i zakaz nazywają się wolą bożą, jasnym jest z tego, co powiedziano (Mt 6, 10): Bądź twa wola jako w niebie tak i na ziemi. Że zaś pozwolenie lub działanie nazywa się wolą Boga, jasnym jest z Augustyna, który mówi w Enchirid. (c. 95): Nic się nie dzieje, jeśli Wszechmogący nie chce, by się stało, albo dozwalając, by się stało, lub czyniąc. Albo można powiedzieć, że pozwolenie i działanie odnoszą się do teraźniejszości, pozwolenie mianowicie do złego, działanie zaś do dobrego. Do przyszłości zaś zakaz, odnośnie do złego; odnośnie zaś do dobrego koniecznego nakaz, odnośnie zaś do uczynku dobrego nadobowiązkowego rada.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Nic nie przeszkadza, by ktoś w różny sposób oświadczał, że czegoś chce co do tej samej rzeczy, podobnie jak znachodzi się wiele nazw, oznaczających to samo. Stąd nic nie przeszkadza, by ta sama rzecz podlegała nakazowi i radzie i działaniu i zakazowi lub pozwoleniu.

Odpowiedź na drugi zarzut. Jak można powiedzieć przenośnie o Bogu, że chce tego, czego nie chce, wolą wziętą we właściwym znaczeniu, tak można przenośnie oznaczać, że chce tego, czego chce we właściwym znaczeniu. Stąd nic nie przeszkadza, by o tej samej rzeczy była wola upodobania i wola znaku. Lecz działanie zawsze jest tym samym co wola upodobania, nie zaś zakaz, lub rada, czy to ponieważ jedno odnosi się do teraźniejszości, drugie do przyszłości, czy to ponieważ jedno jest skutkiem woli, drugie zaś dokonuje się przez kogoś innego, jak to powiedziano (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na trzeci zarzut. Stworzenie rozumne jest panem swych czynów. I dlatego odnośnie do niego wyznacza się pewne szczególne znaki woli bożej, o ile Bóg skierowuje stworzenie rozumne do działania z wolnej woli i bezpośrednio. Lecz inne stworzenia działają tylko poruszone działaniem bożym. I dlatego odnośnie do innych stosuje się tylko działanie i pozwolenie.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Wszelkie zło winy, chociaż wydarza się różnorako, w tym jednak się zgadza, że odstępuje od woli bożej, i dlatego jeden znak wyznacza się ze względu na złe rzeczy, mianowicie zakaz. Lecz dobre rzeczy w różnorakim są stosunku do dobroci bożej. Niektóre bowiem z nich są takie, że bez nich nie możemy dojść do używania dobroci bożej i odnośnie do tych jest nakaz. Inne z nich znowu są takie, że z ich pomocą doskonalej do niego dochodzimy i odnośnie do nich jest rada. Albo można powiedzieć, że rada odnosi się nie tylko do dojścia do wyższych dóbr, ale i do uniknięcia mniejszego złego.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.