I, q. 19, a. 3
Czy cokolwiek Bóg chce, chce z konieczności
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że cokolwiek Bóg chce, chce z konieczności. Wszystko bowiem co jest wieczne, jest konieczne. Lecz wszystko, czego Bóg chce, chce od wieków; inaczej wola Jego byłaby zmienna. Zatem cokolwiek chce, chce z konieczności.
Zarzut drugi. Oprócz tego Bóg chce innych rzeczy prócz Siebie, o ile chce Swej dobroci. Lecz Bóg chce Swej dobroci z konieczności. Zatem chce innych rzeczy prócz Siebie z konieczności.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, wszystko co należy do natury Boga, jest konieczne; Bóg bowiem jest wprost koniecznym bytem i podstawą wszelkiej konieczności, jak to powyżej okazano (R. II, § 3). Lecz należy do Jego natury chcieć, czegokolwiek chce, gdyż w Bogu nie może być nic prócz natury, jak powiedziano w V Metaph. Zatem cokolwiek chce, chce z konieczności.
Zarzut czwarty. Oprócz tego, byt niekonieczny i byt, który może nie być, znaczą to samo. Jeśli więc nie jest koniecznym, by Bóg chciał czegoś z tych rzeczy, których chce, możliwym jest, że Bóg tego nie chce; i możliwym jest, że Bóg chce tego, czego nie chce. Zatem wola boża jest przypadłościowa, co do jednego i drugiego. I stąd jest niedoskonała, gdyż wszelka rzecz przypadłościowa jest niedoskonała i zmienna.
Zarzut piąty. Oprócz tego, od tego co odnosi się jednako do jednej lub drugiej rzeczy, nie pochodzi żadna czynność, chyba, że coś innego skłoni je do jednej rzeczy, jak mówi Komentator w II Physic. Jeśli więc wola boża w jakichś rzeczach odnosi się jednako do jednej i drugiej rzeczy, wynika, że coś innego ją do jakiegoś skutku skierowuje i w ten sposób ma jakąś uprzednią przyczynę.
Zarzut szósty. Oprócz tego cokolwiek Bóg wie, wie z konieczności. Lecz jak wiedza boża jest Jego istotnością, tak i wola boża. Zatem cokolwiek Bóg chce, chce z konieczności.
Lecz przeciwnym temu jest co mówi Apostoł (Ef 1, 11): który sprawuje wszystko według rady woli swojej. Co zaś czynimy za radą woli, tego nie chcemy z konieczności. Zatem cokolwiek Bóg chce, nie chce z konieczności.
Odpowiadam, że koniecznym nazywamy coś dwojako, mianowicie: bezwzględnie i przy pewnych założeniach. Za bezwzględnie konieczne uważa się coś ze względu na stosunek między terminami; jak, gdy orzeczenie jest w definicji podmiotu; na przykład koniecznym jest, by człowiek był zwierzęciem; lub ponieważ podmiot mieści się w pojęciu orzeczenia, jak na przykład jest koniecznym, by liczba była parzysta lub nieparzysta. W ten sposób zaś nie jest koniecznym, by Sokrates siedział. Stąd nie jest bezwzględnie koniecznym, lecz można to nazwać koniecznym przy pewnych założeniach; założywszy bowiem, że siedzi, koniecznym jest, by siedział, skoro siedzi. Zatem co do przedmiotów, których Bóg chce, należy to rozważyć, że jest bezwzględnie koniecznym, by Bóg coś chciał, to jednak nie jest prawdą o wszystkich rzeczach, których chce. Wola boża bowiem ma konieczny stosunek do Jego dobroci, która jest jej właściwym przedmiotem. Stąd Bóg koniecznie chce, by istniała Jego dobroć; tak jak i wola nasza z konieczności chce szczęścia. Jak i każda inna możność ma konieczny stosunek do właściwego i głównego przedmiotu, jak wzrok do barwy, gdyż w naturze jej jest, by dążyła do niego. Innych zaś rzeczy prócz Siebie, Bóg chce, o ile przyporządkowują się do Jego dobroci jako do celu. Tych zaś rzeczy, które skierowane są do celu, nie chcemy z konieczności, chcąc celu, chyba, że są takie, bez których celu być nie może; jak na przykład chcemy pożywienia, chcąc zachowania życia; i okrętu, chcąc morze przepłynąć. Nie w ten sposób zaś z konieczności chcemy tych rzeczy, bez których cel może istnieć, jak na przykład konia do spaceru; gdyż bez konia możemy iść; i ten sam powód jest i w innych rzeczach. Stąd, skoro dobroć boża jest doskonałą i może istnieć bez innych rzeczy, skoro jej nic doskonałości z nich nie przybędzie, wynika, że nie jest bezwzględnie koniecznym, by Bóg chciał innych rzeczy, prócz Siebie. A jednak koniecznym jest w pewnym założeniu; założywszy bowiem, że chce nie może nie chcieć, ponieważ wola Jego nie może się zmieniać.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Z tego, że Bóg od wieków coś chce, nie wynika, by koniecznie tego chciał, chyba przy pewnych założeniach.
Odpowiedź na drugi zarzut. Chociaż Bóg z konieczności chce Swej dobroci, jednak nie z konieczności chce tych rzeczy, których chce z powodu swej dobroci; gdyż dobroć Jego może istnieć bez innych rzeczy.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Nie należy do natury Boga, by chciał jakiejkolwiek z rzeczy innych, których nie chce z konieczności. Nie jest też jednak nienaturalnym, lub przeciwnym naturze; lecz jest dowolnym.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Czasami jakaś przyczyna konieczna ma stosunek niekonieczny do jakiegoś skutku: a jest to z powodu niedoskonałości skutku, a nie z powodu niedoskonałości w przyczynie. Jak moc słońca ma stosunek niekonieczny do czegoś z tych rzeczy, które tu mogą się zdarzyć, nie z powodu niedoskonałości mocy słońca, lecz z powodu niedoskonałości skutku, nie wypływającego koniecznie z przyczyny. I podobnie to, że Bóg nie chce z konieczności czegoś z tych rzeczy, których chce, nie dzieje się z powodu niedoskonałości woli bożej, lecz z niedoskonałości, która jest właściwością przedmiotu, którego się chce odpowiednio do jego natury; że mianowicie jest takim, iż bez niego dobroć boża może być doskonałą. Ta zaś niedoskonałość towarzyszy każdemu dobru stworzonemu.
Odpowiedź na piąty zarzut. Przyczynę, która ze siebie jest przypadkowa, musi jakiś czynnik zewnętrzny do skutku skierować. Lecz wola boża, która sama z siebie jest konieczna, sama kieruje się do przedmiotu pożądanego, do którego ma stosunek niekonieczny.
Odpowiedź na szósty zarzut. Jak byt boży w sobie jest konieczny, tak i chcenie boże i wiedza boża; lecz wiedza boża ma konieczny stosunek do przedmiotów znanych, chcenie boże zaś nie ma koniecznego stosunku do przedmiotów chcianych. A to dzieje się dlatego, że wiedzę posiada się o rzeczach, o ile one są w wiedzącym; wolę zaś przyrównuje się do rzeczy, o ile one są same w sobie. Ponieważ więc wszystkie inne rzeczy mają konieczny byt, o ile są w Bogu, nie posiadają zaś bezwzględnej konieczności, o ile są same w sobie, tak, by były same w sobie konieczne; z tego powodu Bóg, cokolwiek wie, wie z konieczności, nie zaś cokolwiek chce, chce z konieczności.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.