Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 19, a. 5

Czy należy wyznaczać jakąś przyczynę woli Boga

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że można wyznaczyć jakąś przyczynę woli Boga. Mówi bowiem Augustyn w księdze Octoginta trium Quaest. (qu. XLVI): Któż śmiałby powiedzieć, że Bóg bezrozumnie wszystko stworzył? Lecz dla czynnika wolnego, to, co jest przyczyną działania, jest także przyczyną chcenia. Zatem wola Boga ma jakąś przyczynę.

Zarzut drugi. Oprócz tego w tych rzeczach, które czyni chcący, który pragnie czegoś nie dla jakiejś przyczyny, nie należy wyznaczać innej przyczyny, jak wolę chcącego. Lecz wola Boga jest przyczyną wszystkich rzeczy, jak to wykazano (par. poprzedni). Jeśli więc nie ma dla Jego woli jakiejś przyczyny, nie należy szukać we wszystkich rzeczach naturalnych innej przyczyny, jak tylko samą wolę Bożą. I w ten sposób wszystkie nauki, które usiłują wyznaczyć przyczyny pewnych skutków, byłyby zbyteczne; a to wydaje się nieodpowiednie. Należy więc wyznaczyć jakąś przyczynę woli Bożej.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, co chcący czyni nie z powodu jakiejś przyczyny, zależy od prostej jego woli. Jeśli przeto wola Boża nie ma jakiejś przyczyny, wynika stąd, że wszystkie rzeczy, które się dzieją, zależą od prostej Jego woli, a nie mają jakiejś innej przyczyny, a to jest niestosowne.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Augustyn w księdze Octoginta trium Quaest. (qu. XXVIII): każda przyczyna sprawcza jest większa od tego, co sama sprawia, nic zaś nie jest większe od woli Boga. Zatem nie należy szukać jej przyczyny.

Odpowiadam, że żadnym sposobem wola Boża nie ma przyczyny. Aby to wykazać, należy rozważyć, że skoro wola idzie za rozumem, w ten sam sposób może być przyczyna dla jakiegoś chcącego, by chciał i jakiegoś rozumiejącego, by rozumiał. W umyśle zaś się ma rzecz tak, że jeśli oddzielnie rozumie zasadę, oddzielnie wniosek, rozumienie zasady jest przyczyną poznania wniosku. Lecz gdyby umysł w samej zasadzie oglądał wniosek, jednym wejrzeniem obydwa ujmując, wiedza o wniosku nie byłaby w nim spowodowana poznaniem zasad; ta sama rzecz bowiem nie jest przyczyną samej siebie. Jednakże rozumiałby, że zasady są przyczynami wniosku. Podobnie rzecz się ma ze strony woli, co do której cel ma się tak do rzeczy skierowanych do celu, jak w umyśle zasady do wniosku. Stąd, jeśli ktoś jednym czynem chce celu, a innym czynem tych rzeczy, które są dla celu, przyczyną chcenia rzeczy, które są dla celu, będzie dla niego chcenie celu. Lecz gdyby jednym czynem chciał celu i tych rzeczy, które są dla celu, tak by być nie mogło; ponieważ ta sama rzecz nie może być swą własną przyczyną. A jednak prawdą będzie powiedzieć, że chce skierować do celu te rzeczy, które są dla celu. Bóg zaś, jak jednym czynem wszystko w Swej istotności rozumie, tak jednym czynem chce wszystkiego w Swej dobroci. Stąd jak w Bogu rozumienie przyczyny nie jest przyczyną rozumienia skutku, lecz On Sam rozumie skutek w przyczynie, tak chcenie celu nie jest dla Niego przyczyną tych rzeczy, które są dla celu, lecz chce jednak skierować do celu te rzeczy, które są dla celu. Tego więc chce dla tamtego, ale nie tamtego dla tego.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Wola Boża jest rozumna nie dlatego, by cokolwiek było dla Boga przyczyną chcenia, ale o ile chce, by jedno było dla drugiego.

Odpowiedź na drugi zarzut. Skoro Bóg chce, by skutki były takie, żeby z pewnych określonych przyczyn pochodziły, na to, by zachować porządek w rzeczach, nie jest bezpożytecznym szukać, prócz woli Bożej, także innych przyczyn, nawet z wolą Bożą. Byłoby jednak bezpożytecznym, gdyby się szukało innych przyczyn jako pierwszych i niezależnych od woli Bożej. I tak mówi Augustyn w III De Trin. (cap. II): Podobało się próżności filozofów przypisywać także innym przyczynom skutki przypadłościowe, gdyż zupełnie nie byli zdolni do widzenia najwyższej przyczyny wszystkich innych przyczyn, mianowicie woli Boga.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Skoro Bóg chce, żeby skutki były dla przyczyn, wszystkie skutki, które przypuszczają jakiś inny skutek, nie zależą jedynie od woli Boga, lecz także od czegoś innego. Lecz pierwsze skutki zależą jedynie od woli Boga. Tak na przykład gdy mówimy, że Bóg chciał, by człowiek miał ręce, by służyły rozumowi, wykonywując różne prace, i chciał by miał rozum, na to, by był człowiekiem; i chciał, by był człowiekiem, by się Nim napawał, lub dla uzupełnienia wszechświata. Tego jednak nie można sprowadzać do innych dalszych celów stworzonych. Stąd takie rzeczy zależą od prostej woli Boga; inne zaś także od porządku innych przyczyn.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.