I, q. 19, a. 6
Czy wola Boża zawsze się spełnia
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że wola Boża nie zawsze się spełnia. Mówi bowiem Apostoł (1 Tm 2, 4), że Bóg chce, aby wszyscy ludzie byli zbawieni i przyszli do uznania prawdy. Ale tak się nie dzieje. Zatem wola Boga nie zawsze się spełnia.
Zarzut drugi. Oprócz tego, jak wiedza ma się do tego, co prawdziwe, tak wola do tego, co dobre. Lecz Bóg zna wszystko, co prawdziwe. Zatem chce wszystkiego, co dobre. Lecz nie wszystko dobre się spełnia, wiele bowiem dobrego dziać się może, a nie dzieje się. Zatem wola Boga nie zawsze się spełnia.
Zarzut trzeci. Oprócz tego wola Boga, skoro jest pierwszą przyczyną, nie wyklucza przyczyn pośrednich, jak to powiedziano (w paragr. poprz.). Lecz można przeszkodzić skutkowi pierwszej przyczyny niedoskonałością przyczyny drugorzędnej; jak skutkowi siły poruszającej przeszkadza słabość nogi. Więc i skutkowi woli Bożej może przeszkodzić niedoskonałość drugorzędnych przyczyn. Zatem wola Boga nie zawsze się spełnia.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w (Ps 113, 11): Bóg wszystko cokolwiek chciał, uczynił.
Odpowiadam, że koniecznym jest, by wola Boga zawsze się spełniała. Aby to wykazać, należy rozważyć, że skoro skutek stosuje się do czynnika odnośnie do swej formy, ten sam powód jest w przyczynach działających, który jest i w przyczynach formalnych. W formach zaś rzecz się ma tak, że chociaż coś może być niedoskonałym odnośnie do jakiejś szczegółowej formy, jednak odnośnie do formy ogólnej nic nie może być niedoskonałym; może bowiem być coś, co nie jest człowiekiem, lub żywym, nie może zaś być nic takiego, co by nie było bytem. Stąd to samo musi zachodzić w przyczynach działających. Może bowiem coś stać się poza porządkiem jakiejś przyczyny poszczególnego czynnika; jednak nie poza porządkiem jakiejś przyczyny powszechnej, pod którą zawierają się wszystkie przyczyny poszczególne. Jeśli jakaś przyczyna poszczególna nie dosięga swego skutku, to dzieje się z powodu przeszkody jakiejś przyczyny poszczególnej, która zawiera się pod porządkiem przyczyny powszechnej. Stąd w żaden sposób skutek nie może wyjść poza porządek przyczyny powszechnej. A to także widocznym jest w rzeczach materialnych. Może bowiem zajść przeszkoda, by jakaś gwiazda nie wywarła swego skutku, lecz jednakże jakikolwiek skutek wynika w rzeczach materialnych z przyczyny materialnej wywołującej przeszkodę, musi sprowadzać się przez inne jakieś przyczyny pośrednie do powszechnej siły pierwszego nieba. Skoro więc wola Boga jest powszechną przyczyną wszystkich rzeczy, niemożliwym jest, by wola Boża nie osiągała swego skutku. Stąd to, co jak się zdaje, odstępuje od woli Bożej odnośnie do jednego porządku, podpadnie pod nią według innego; jak grzesznik, o ile to od niego zależy, oddala się grzesząc od woli Bożej, podpada pod porządek woli Bożej, gdy go karze sprawiedliwość Boga.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Te słowa Apostoła, że Bóg chce, aby wszyscy ludzie byli zbawieni, itd., można trojako rozumieć. Jednym sposobem, że ich zastosowanie jest ograniczone, według tego znaczenia, iż Bóg chce, by byli zbawieni wszyscy ludzie, którzy się zbawiają: nie dlatego, by był jakiś człowiek, co do którego by nie chciał, by się zbawił, lecz dlatego, że nikt się nie zbawia, co do którego by nie chciał, by się zbawił, jak mówi Augustyn Enchirid. c. CIII. Drugim sposobem można to rozumieć, by stosowało się to do rodzajów poszczególnych osobników, a nie do poszczególnych osobników rodzajów, według tego znaczenia: Bóg chce co do każdego stanu ludzi, ażeby się zbawiali, mężczyźni i kobiety, żydzi i poganie, mali i wielcy; jednak nie wszyscy z poszczególnych stanów. Trzecim sposobem, według Damascena De Fid. Orth. lib. II, c. 29, należy rozumieć o poprzedzającej, a nie o woli następującej. Tego zaś rozróżnienia nie przyjmuje się ze strony samej woli Bożej, w której nie ma nic wcześniejszego lub późniejszego; lecz ze strony rzeczy chcianych. Aby to zrozumieć, należy rozważyć, że o tyle Bóg chce wszelkiej rzeczy, o ile jest dobrą. Może jednak coś być w pierwszym swoim rozważaniu, o ile się je rozważa absolutnie, dobrem lub złem, a jednak o ile się je rozważa razem z czymś innym, co jest rozważaniem jego wtórnym, jest czymś innym. Tak na przykład dla człowieka życie jest dobrem, a to żeby człowiek był zabitym jest złem, rozważając to absolutnie; lecz gdy się doda o jakimś człowieku, że jest zabójcą, lub że żyjąc jest niebezpiecznym dla ogółu, wtedy dobrem jest zabić go, a złem, by żył. Stąd można powiedzieć, że sprawiedliwy sędzia uprzednio chce, by każdy człowiek żył; lecz następczo chce, by zabójcę powieszono. Podobnie Bóg uprzednio chce zbawić każdego człowieka; lecz następczo chce, by niektórzy byli potępieni według wymagania Jego sprawiedliwości. Jednak i tego, czego chcemy uprzednio, nie chcemy absolutnie, ale pod pewnym względem. Wolę bowiem przyrównuje się do rzeczy odnośnie do tego jak one są same w sobie; same w sobie zaś są poszczególne: stąd chcemy czegoś bezwzględnie, o ile tego chcemy, rozważywszy wszystkie poszczególne okoliczności; a to znaczy, że chcemy następczo. Stąd można powiedzieć, że sprawiedliwy sędzia wprost chce, by zabójcę powieszono, lecz pod pewnym względem chciałby, by zabójca żył, mianowicie, o ile tenże jest człowiekiem. Stąd można to raczej nazwać chceniem, niż bezwzględną wolą. Stąd jasnym jest, że cokolwiek Bóg chce absolutnie, to się staje, chociaż to czego uprzednio chce, to się nie staje.
Odpowiedź na drugi zarzut. Czyn władzy poznawczej odbywa się według tego, że przedmiot poznawany jest w poznającym; czyn zaś władzy pożądającej jest skierowany do rzeczy, o ile one są same w sobie. Cokolwiek zaś może podpadać pod pojęcie bytu i prawdy, całe istnieje wirtualnie u Boga; lecz nie całe istnieje w rzeczach stworzonych. I dlatego Bóg poznaje wszelką prawdę, nie chce zaś wszelkiego dobra, tylko o ile chce Siebie, a w Nim istnieje wirtualnie wszelkie dobro.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Pierwszej przyczynie wtedy może przeszkodzić w wykonaniu skutku niedoskonałość przyczyny drugorzędnej, gdy nie jest powszechnie pierwszą przyczyną, zawierającą pod sobą wszystkie przyczyny; a wtedy w żaden sposób skutek nie może ujść swego porządku, tak rzecz się ma z wolą Boga, jak to powiedziano (w corpus paragrafu).
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.