Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 20, a. 1

Czy jest w Bogu miłość

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu nie ma miłości. W Bogu bowiem nie ma żadnej namiętności. Miłość jest namiętnością. Nie ma więc w Bogu miłości.

Zarzut drugi. Oprócz tego miłość, gniew, smutek i inne tego rodzaju dzielą się przeciw sobie. Lecz smutek i gniew orzekają się o Bogu tylko przenośnie. Więc i miłości nie ma w Bogu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego Dionizy mówi, IV c. De div. nom.: Miłość jest siłą jednoczącą i spajającą. To zaś w Bogu znajdować się nie może, skoro jest pojedynczy. A więc w Bogu nie ma miłości.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w (1 J 4, 16): Bóg jest miłość.

Odpowiadam, że jest rzeczą konieczną przyjąć w Bogu miłość. Pierwszym bowiem poruszeniem woli i jakiejkolwiek władzy pożądającej jest miłość. Skoro bowiem czyn woli i jakiejkolwiek władzy pożądającej zmierza do czegoś dobrego i do czegoś złego jako do własnego przedmiotu, dobro zaś jest przedmiotem woli i pożądania główniejszym i bezpośrednim, zło natomiast drugorzędnie i pośrednio, o ile mianowicie sprzeciwia się dobru: czyny woli i pożądania, które dotyczą dobrego, muszą w sposób naturalny być pierwszymi niż te, które dotyczą złego, jak radość poprzedzać musi smutek, miłość nienawiść. Zawsze bowiem to, co jest bezpośrednio, jest pierwej od tego, co jest pośrednio. I znowu to, co jest ogólniejsze, jest z natury pierwsze; stąd i rozum kieruje się pierwej do prawdy ogólnej, niż do jakichś prawd szczegółowych. Zachodzą zaś pewne czyny woli i pożądania, mające na względzie dobro w jakichś szczegółowych warunkach, jak na przykład radość i rozkosz mają za przedmiot dobro obecne i posiadane; pragnienie zaś i nadzieja dobro jeszcze nie osiągnione. Miłość zaś dotyczy dobra w ogóle, czy jest posiadane, czy nie posiadane; stąd miłość z natury jest pierwszym czynem woli i pożądania. I dlatego też wszystkie inne poruszenia pożądawcze przypuszczają istnienie uprzednie miłości, jako pierwszego początku; nikt bowiem nie pożąda czegokolwiek, jak tylko dobra, które się pokochało; ani też nikt się nie cieszy, jak tylko z dobra, które ukochał; także i nienawiść obejmuje tylko to, co się sprzeciwia rzeczy ukochanej; i podobnie jest rzeczą widoczną, że smutek i inne tego rodzaju odnoszą się do miłości, jako do pierwszego początku. Stąd w kimkolwiek jest wola lub pożądanie, musi być miłość. Gdy bowiem tę się usunie, usuwa się wszystko inne. Pokazano zaś (R. 19, § 1), że w Bogu jest wola; stąd musi się przyjąć w Nim i miłość.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Władza poznawcza porusza tylko za pośrednictwem pożądającej; i jak w nas rozum powszechny porusza za pośrednictwem rozumu szczegółowego, jak to powiedziano w III de Anima, tak pożądanie rozumowe, które nazywa się wolą, porusza w nas za pośrednictwem pożądania zmysłowego. Stąd bezpośrednim czynnikiem, poruszającym ciało, jest w nas pożądanie zmysłowe. Stąd zawsze czynowi pożądawczemu zmysłowemu towarzyszy jakaś przemiana ciała, a najbardziej co do serca, które jest pierwszym początkiem ruchu w zwierzęciu. Tak tedy czyny pożądawcze zmysłowe, o ile z nimi łączy się przemiana cielesna, nazywają się namiętnościami, nie zaś czyny woli. Miłość więc i radość i rozkosz, o ile oznaczają czyny pożądania zmysłowego, są namiętnościami; nie zaś o ile oznaczają czyny pożądania rozumowego; i w tym znaczeniu przyjmuje się je w Bogu. Stąd mówi Filozof w VII Ethic., że Bóg cieszy się jednym i pojedynczym działaniem. I z tego też powodu kocha bez namiętności.

Odpowiedź na drugi zarzut. W namiętnościach pożądania zmysłowego należy rozważać coś jakby materialnego, mianowicie przemianę cielesną i coś jak gdyby formalnego, mianowicie to, co jest ze strony pożądania; jak na przykład w gniewie, jak mówi się w I de Anima, pierwiastkiem materialnym jest wstąpienie krwi do okolicy serca, lub coś podobnego, zaś pierwiastkiem formalnym pożądanie zemsty. Lecz znowu ze strony tego, co jest formalnym, niektóre z tych namiętności wyrażają pewną niedoskonałość, jak na przykład pragnienie, które odnosi się do dobra jeszcze nie posiadanego, i smutek, który odnosi się do zła posiadanego. I to samo jest co do gniewu, który przypuszcza istnienie smutku. Inne znowu nie zawierają w sobie żadnej niedoskonałości, jak miłość i radość. Skoro więc nic z tych rzeczy nie stosuje się do Boga, odnośnie do tego, co jest w nich materialnym, jak powiedziano (w odpowiedzi na zarzut poprzedni), to, co wprowadza niedoskonałość, także formalnie, nie może stosować się do Boga, jak tylko przenośnie, z powodu podobieństwa skutku, jak powiedziano wyżej (R. III, § 2). Co zaś nie wprowadza niedoskonałości, orzeka się o Bogu w znaczeniu właściwym, jak miłość i radość: jednak bez namiętności, jak powiedziano (w odp. na zarzut poprzedni).

Odpowiedź na trzeci zarzut. Czyn miłości dąży zawsze do dwu przedmiotów, mianowicie do dobra, którego ktoś pragnie dla drugiego, i do tego, któremu chce dobra. To bowiem znaczy właściwie kochać kogo, chcieć dla niego dobra. Stąd w tym, że ktoś siebie kocha, chce dobra dla siebie; i w ten sposób pragnie złączyć ze sobą owo dobro, o ile może. I o tyle nazywa się miłość siłą jednoczącą także w Bogu, lecz bez złożenia; to bowiem dobro, którego chce dla siebie, nie jest czymś innym, niż On Sam, który przez swoją istotność jest dobry, jak okazano powyżej (R. VI, § 3). Przez to zaś, że ktoś kocha innego, chce dobra dla niego; i w ten sposób używa go jakby siebie samego, odnosząc dobro dla niego, jak do siebie samego. I o tyle zwie się miłość siłą spajającą, ponieważ innego przyłącza do siebie, odnosząc się do niego, jak do siebie samego. I w ten także sposób miłość Boża jest siłą spajającą, bez złożenia, które by w Bogu istniało, o ile chce dobra dla innych.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.