Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 22, a. 4

Czy opatrzność nakłada konieczność rzeczom przewidzianym

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że opatrzność boża nakłada konieczność rzeczom przewidzianym. Każdy bowiem skutek, który ma jakąś przyczynę samą przez się, która jest lub była, po której koniecznie następuje, pochodzi z konieczności, jak to wykazuje Filozof w VI Metaph. Lecz opatrzność Boga będąc wieczna, istnieje uprzednio i z niej koniecznie następuje skutek; nie może bowiem opatrzność boża być daremną. Zatem opatrzność boża nakłada konieczność rzeczom przewidzianym.

Zarzut drugi. Oprócz tego każdy przewidujący ustala swe dzieło, o ile może, aby ono nie zmarniało. Lecz moc Boga jest najwyższą. Zatem nadaje stałość konieczności rzeczom przez siebie przewidzianym.

Zarzut trzeci. Oprócz tego mówi Boecjusz IV de Consol., że przeznaczenie wychodząc z niewzruszalnych nakazów opatrzności, wiąże czyny i losy ludzi nierozerwalnym związkiem przyczyn. Wydaje się więc, że opatrzność nakłada konieczność rzeczom przewidzianym.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Dionizy IV c. De div. Nom., że psucie przyrody nie jest właściwym opatrzności. To zaś jest właściwością niektórych rzeczy natury, że są przypadkowe. Zatem opatrzność boża nie nakłada konieczności rzeczom, wykluczając przypadkowość.

Odpowiadam, że opatrzność boża nakłada niektórym rzeczom konieczność; jednak nie wszystkim, jak to niektórzy myśleli. Do opatrzności bowiem należy kierowanie rzeczy do celu. Po dobroci bożej zaś, która jest celem oddzielnym od rzeczy, głównym dobrem istniejącym w samych rzeczach jest doskonałość wszechświata; a tej by nie było, gdyby się nie znachodziły w rzeczach wszystkie stopnie bytowania. Stąd do opatrzności bożej należy wytwarzanie wszystkich stopni bytów. I dlatego dla niektórych skutków przygotowała przyczyny konieczne, by zdarzały się koniecznie; niektórym zaś przyczyny przypadkowe, by zdarzały się przypadkowo, według warunków przyczyn najbliższych.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Skutkiem opatrzności bożej jest nie tylko, by coś zdarzało się jakimkolwiek sposobem, lecz by coś zdarzało się albo przypadkowo, albo koniecznie. I dlatego to zdarza się nieomylnie i koniecznie, co opatrzność boża urządza, by zdarzyło się nieuchronnie i koniecznie; a to zdarza się przypadkowo, co opatrzność boża ma w swym planie, by zdarzyło się przypadkowo.

Odpowiedź na drugi zarzut. Porządek nieruchomy i pewny opatrzności bożej polega na tym, że te rzeczy, które są przezeń przewidziane, wszystkie dzieją się tym sposobem, w jaki On przewiduje, czy to koniecznie czy przypadkowo.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Ta nierozerwalność i niezmienność, którą porusza Boecjusz, należy do pewności opatrzności, która nie omieszka wywołać swego skutku, ani sposobu przewidzianego, którym się ma zdarzyć; nie należy zaś do konieczności skutków. I należy rozważyć, że konieczne i przypadkowe, we właściwym znaczeniu, wynikają z bytu jako takiego. Stąd sposób przypadkowości i konieczności podpada pod przewidywanie Boga, który jest ogólnym przewidującym całego bytu; nie zaś pod przewidywanie kilku poszczególnych rzeczy przewidzianych.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.