I, q. 23, a. 3
Czy Bóg odrzuca jakiegoś człowieka
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie odrzuca żadnego człowieka. Nikt bowiem nie odrzuca tego, kogo kocha, lecz Bóg kocha każdego człowieka, według owych słów (Mdr 11, 25): Miłujesz wszystko co jest i nic nie masz w nienawiści z tego, coś uczynił. Zatem Bóg nie odrzuca żadnego człowieka.
Zarzut drugi. Oprócz tego, jeśli Bóg odrzuca jakiegoś człowieka, musi się tak mieć odrzucenie do odrzuconych, jak przeznaczenie do przeznaczonych. Lecz przeznaczenie jest przyczyną zbawienia przeznaczonych. Więc odrzucenie będzie przyczyną zatracenia odrzuconych. To zaś jest fałszywe, powiedziano bowiem (Oz 13, 9): Zatracenie twoje Izraelu, z ciebie jest, tylko we mnie ratunek Twój. Zatem Bóg nikogo nie odrzuca.
Zarzut trzeci. Oprócz tego nie można nikogo winić o coś, czego nie mógł uniknąć. Lecz jeśli Bóg kogoś odrzuca, nie może uniknąć, ażeby ten nie zginął, powiedziano bowiem (Syr 7, 14): przypatrz się sprawom bożym, iż żaden nie może poprawić, którego on wzgardzi. Zatem nie należałoby winić ludzi, że się gubią. To zaś jest fałszywe. Zatem Bóg nikogo nie odrzuca.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Ml 1, 2-3): Umiłowałem Jakuba, a Ezawa miałem w nienawiści.
Odpowiadam, że Bóg niektórych odrzuca. Powiedziano bowiem powyżej (par. 1), że przeznaczenie jest częścią opatrzności. Do opatrzności zaś należy zezwolenie na jakiś niedostatek w rzeczach, które podlegają opatrzności, jak to powyżej powiedziano (R. XXII, par. 2, odp. na zarzut 2). Stąd, ponieważ opatrzność Boża kieruje ludzi do życia wiecznego, należy także do opatrzności Bożej, by pozwoliła, by niektórzy do tego celu nie doszli. A to nazywa się odrzuceniem. Tak więc, jak przeznaczenie jest częścią opatrzności, odnośnie do tych, których Bóg kieruje do zbawienia wiecznego, tak odrzucenie jest częścią opatrzności odnośnie do tych, którzy od tego celu odpadają. Stąd odrzucenie nie tylko zawiera wiedzę uprzednią, lecz dodaje coś pojęciowo, podobnie jak i opatrzność, jak to powyżej powiedziano (R. XXII, par. 1). Jak bowiem przeznaczenie zawiera wolę udzielenia łaski i chwały, tak odrzucenie zawiera wolę pozwolenia, by ktoś wpadł w winę i nałożenia kary potępienia za winę.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Bóg kocha wszystkich ludzi, a także wszystkie stworzenia, o ile dla wszystkich chce czegoś dobrego: jednak nie każdego dobra chce dla wszystkich. O ile więc dla niektórych nie chce tego dobra, którym jest życie wieczne, mówi się, że ich ma w nienawiści, czyli odrzuca.
Odpowiedź na drugi zarzut. Odrzucenie jako przyczyna inaczej się ma niż przeznaczenie. Przeznaczenie bowiem jest przyczyną i tego, czego oczekują w życiu przyszłym przeznaczeni, mianowicie chwały, i tego co otrzymują w życiu obecnym, mianowicie łaski. Odrzucenie zaś nie jest przyczyną tego, co jest w życiu obecnym, mianowicie winy, lecz jest przyczyną opuszczenia od Boga. Jest jednak przyczyną tego, co oddaje się w przyszłości, mianowicie kary wiecznej. Lecz wina pochodzi z wolnej woli tego, który jest odrzucony i opuszczony przez łaskę. I odnośnie do tego sprawdza się powiedzenie proroka, mianowicie: Zatracenie Twoje Izraelu z ciebie jest.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Odrzucenie od Boga nic nie odbiera mocy odrzuconemu. Stąd, gdy się mówi, że odrzucony nie może dostąpić łaski, nie należy tego rozumieć w znaczeniu absolutnej niemożliwości, lecz w znaczeniu niemożliwości warunkowej; jak powiedziano powyżej (R. XIX, par. 8), że koniecznym jest, by przeznaczony był zbawiony, koniecznością warunkową, która nie usuwa wolnej woli. Stąd chociaż ktoś, kto jest odrzucony od Boga nie może dostąpić łaski, jednak to, że wpada w ten lub inny grzech, przydarza się z jego wolnej woli. Stąd słusznie poczytuje mu się to za winę.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.