Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 23, a. 2

Czy przeznaczenie wkłada coś w przeznaczonego

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że przeznaczenie wkłada coś w przeznaczonego. Każda bowiem czynność sama ze siebie jest przyczyną doznawania. Jeśli więc przeznaczenie jest czynnością w Bogu, trzeba, by przeznaczenie było doznawaniem w przeznaczonych.

Zarzut drugi. Oprócz tego Origenes mówi o tych słowach (Rz 1, 4), który przeznaczony jest itd.: przeznaczenie odnosi się do tego, którego nie ma, a wyznaczenie do tego, który jest. Lecz Augustyn mówi w księdze De Praedest. Sanct.: Czym jest przeznaczenie, jeśli nie wyznaczeniem kogoś? Zatem przeznaczenie odnosi się tylko do kogoś istniejącego. I tak wkłada coś w przeznaczonego.

Zarzut trzeci. Oprócz tego przygotowanie jest czymś w przygotowanym. Lecz przeznaczenie jest przygotowaniem dobrodziejstw Boga, jak mówi Augustyn w księdze De Praedest. Sanct. lib. II c. XIV. Zatem przeznaczenie jest czymś w przeznaczonych.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, nie kładzie się tego co czasowe, w definicji tego, co wieczne. Lecz łaska, która jest czymś czasowym, kładzie się w definicji przeznaczenia, mówi się bowiem (I Sent. dist. XL), że przeznaczenie jest przygotowaniem łaski w teraźniejszości, a chwały w przyszłości. Zatem przeznaczenie nie jest czymś wiecznym. I tak musi być nie w Bogu, ale w przeznaczonych, cokolwiek bowiem jest w Bogu, jest wieczne.

Lecz przeciwnym temu jest co mówi Augustyn (jak powyżej), że przeznaczenie jest uprzednią wiedzą o dobrodziejstwach Boga. Lecz wiedza uprzednia nie jest w tych, o których się wie uprzednio, lecz w tym, który wie uprzednio. Zatem także przeznaczenie nie jest w przeznaczonych, lecz w przeznaczającym.

Odpowiadam, że przeznaczenie nie jest czymś w przeznaczonych, lecz tylko w przeznaczającym. Powiedziano bowiem (w par. poprzednim), że przeznaczenie jest pewną częścią opatrzności. Opatrzność zaś nie jest w rzeczach przewidzianych, lecz jest pewnym pojęciem w umyśle przewidującego, jak to powyżej powiedziano (R. XXII, par. 1). Lecz wykonanie opatrzności, które nazywa się rządzeniem znajduje się biernie wprawdzie w rządzonych, czynnie jednak jest w rządzącym. Stąd jest jasnym, że przeznaczenie jest pewną ideą skierowania niektórych do zbawienia wiecznego, istniejącą w umyśle Bożym. Wykonanie zaś tego skierowania jest bierne wprawdzie w przeznaczonych, czynne jednak jest w Bogu. Wykonanie zaś przeznaczenia jest powołaniem i wywyższeniem, według owych słów Apostoła (Rz 8, 30): których przeznaczył, tych też wezwał; a których wezwał, tych też uwielbił.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Czynności przechodzące na materię zewnętrzną, same ze siebie są przyczyną doznawania, jak na przykład ogrzewanie i cięcie; nie są zaś nią czynności pozostające w działającym, jakimi są rozumienie i chcenie, jak powyżej powiedziano (R. XIV, par. 2, R. XVIII, par. 3). A taką czynnością jest przeznaczenie. Stąd przeznaczenie nie wkłada czegoś w przeznaczonego. Lecz wykonanie tego, co przechodzi na rzeczy zewnętrzne, wywołuje w nich jakiś skutek.

Odpowiedź na drugi zarzut. Wyznaczenie bierze się czasami za rzeczywiste posłanie czegoś do jakiegoś celu; i tak wyznaczenie odnosi się tylko do tego, co jest. Innym sposobem bierze się wyznaczenie za posłanie, które ktoś umysłem poczyna, według czego mówimy, że wyznaczamy to, co stanowczo umysłem postanawiamy. I tym drugim sposobem mówi się w (2 Mch 6, 20), że Eleazar umyślił nie dopuszczać się rzeczy nieprzystojnych, dla miłości zdrowia. I w ten sposób wyznaczenie może się odnosić do tego, czego nie ma. Jednak przeznaczenie, odnośnie do pojęcia poprzedzania, które wprowadza, może odnosić się do tego, czego nie ma, jakkolwiek przyjmuje się wyznaczenie.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Przygotowanie jest dwojakie. Jedno doznającego, by doznawał, i to przygotowanie jest w przygotowanym. Inne znowu jest w działającym, by działał, i to jest w działającym. A takim przygotowaniem jest przeznaczenie; o ile mianowicie mówi się, że jakiś czynnik przez umysł przygotowuje się do działania, o ile uprzednio powziął ideę czynu, który się ma stać. I w ten sposób Bóg od wieku przygotował przeznaczając, gdy powziął ideę kierowania niektórych do zbawienia.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Łaski nie kładzie się w definicji przeznaczenia, jakby coś należącego do jego istotności; lecz o ile przeznaczenie wnosi stosunek do łaski, jako przyczyny do skutku, i czynu do przedmiotu. Stąd nie wynika, by przeznaczenie było czymś czasowym.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.