Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 25, a. 1

Czy w Bogu jest możność

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu nie ma możności. Jak bowiem materia pierwsza ma się do możności, tak Bóg, który jest pierwszym czynem, ma się do czynu. Lecz materia pierwsza, rozważana sama w sobie, jest bez wszelkiego czynu. Zatem pierwszy czyniący, którym jest Bóg, jest bez żadnej możności.

Zarzut drugi. Oprócz tego według Filozofa w IX Metaph. lepszym od jakiejkolwiek możności jest jej czyn; forma bowiem lepszą jest od materii, a czynność od możności czynnej, gdyż jest jej celem. Lecz nie ma nic lepszego od tego, co jest w Bogu; ponieważ cokolwiek jest w Bogu, jest Bogiem, jak to pokazano powyżej (R. III, par. 3). Zatem w Bogu nie ma żadnej możności.

Zarzut trzeci. Oprócz tego możność jest początkiem działania. Lecz działanie Boga jest Jego istotnością, skoro w Bogu nie ma żadnej przypadłości. Istotność boża zaś nie ma żadnego początku. Zatem pojęcie możności nie jest właściwym Bogu.

Zarzut czwarty. Oprócz tego wykazano powyżej (R. XIV, par. 8, R. XIX, par. 4), że wiedza Boga i wola Jego są przyczyną rzeczy. Przyczyna zaś i porządek są tym samym. Zatem nie potrzeba w Bogu przyjmować możności, lecz tylko wiedzę i wolę.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w (Ps 88, 9): Możnyś jest, Panie, i prawda twoja około ciebie.

Odpowiadam, że możność jest dwojaka: mianowicie bierna, której żadnym sposobem nie ma w Bogu, i czynna, którą należy w najwyższym stopniu w Bogu przyjmować. Jasnym jest bowiem, że wszelka rzecz o ile jest w czynie i doskonałą, o tyle jest czynnym początkiem czegoś. Jest zaś bierną, o ile ma braki i jest niedoskonała. Wykazano zaś powyżej (R. III, par. 1, R. IV, par. 1, 2), że Bóg jest czystym czynem, i bezwzględnie i wszechstronnie doskonałym; i nie znachodzi się w Nim żadna niedoskonałość. Stąd być początkiem czynnym, a żadną miarą nie biernym, jest właściwością, która Jemu odpowiada w stopniu najwyższym. Pojęcie zaś początku czynnego zgadza się z pojęciem możności czynnej. Możność czynna bowiem jest początkiem działania na coś innego; możność bierna zaś jest początkiem doznawania od czegoś innego, jak mówi Filozof w V Metaph. Pozostaje zatem, że w najwyższym stopniu jest w Bogu możność czynna.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Możność czynna nie dzieli się przeciwko czynowi, lecz na nim się gruntuje; każda rzecz bowiem działa, o ile jest w czynie. Możność bierna zaś dzieli się przeciwko czynowi; każda rzecz bowiem doznaje, o ile jest w możności. Stąd tę możność wyklucza się u Boga, nie zaś czynną.

Odpowiedź na drugi zarzut. Zawsze, gdy czyn jest inny od możności, musi czyn być szlachetniejszy od możności. Lecz czynność Boga nie jest czymś innym od Jego możności, lecz obie są istotnością bożą, ponieważ także i byt Jego nie jest czymś innym od Jego istotności. Nie wynika więc z tego, by było w Bogu coś szlachetniejszego nad Jego możność.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Możność w rzeczach stworzonych jest nie tylko początkiem czynności, lecz także skutku. Tak więc w Bogu zachowuje się pojęcie możności odnośnie do tego, że jest początkiem skutku, nie zaś odnośnie do tego, że jest początkiem czynności, którą jest istotność boża. Chyba może co do sposobu pojmowania, o ile istotność bożą, która w sobie wprost zawiera uprzednio wszelką doskonałość, będącą w rzeczach stworzonych, można obejmować i pojęciem czynności i pojęciem możności; jak również obejmuje się i pojęciem podłoża mającego naturę i pojęciem natury.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Możności nie przyjmuje się w Bogu jako czegoś różnego od wiedzy i woli rzeczowo, lecz tylko pojęciowo; o ile mianowicie możność wnosi pojęcie początku wykonującego to, co nakazuje wola i do którego wiedza kieruje; a te trzy w Bogu utożsamiają się. Albo należy powiedzieć, że sama wiedza lub wola boża, o ile jest początkiem skutecznym, zawiera pojęcie możności. Stąd rozważanie wiedzy i woli wyprzedza w Bogu rozważanie możności, jak przyczyna wyprzedza działanie i skutek.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.