I, q. 25, a. 2
Czy możność Boga jest nieskończona
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że możność Boga nie jest nieskończona. Wszystko bowiem, co jest nieskończone, jest niedoskonałe, według Filozofa w III Physic. Lecz możność Boga nie jest niedoskonała. Zatem nie jest nieskończona.
Zarzut drugi. Oprócz tego wszelka możność objawia się przez skutek, inaczej byłaby daremną. Jeśliby więc możność Boga była nieskończona, mogłaby zdziałać skutek nieskończony. A to jest niemożliwe.
Zarzut trzeci. Oprócz tego Filozof dowodzi w III Physic., że gdyby możność jakiegoś ciała była nieskończona, wprawiałoby ono w ruch w nieskończenie krótkim czasie. Lecz Bóg nie porusza w nieskończenie krótkim czasie; lecz porusza stworzenie duchowe w czasie, a stworzenie materialne w przestrzeni i czasie, według Augustyna (VIII sup. Gen. ad lit. c. 20). Zatem Jego możność nie jest nieskończona.
Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Hilary (VIII De Trin.), że Bóg jest niezmiernej mocy, żyjący, możny. Wszystko zaś, co jest niezmierzone, jest nieskończone. Zatem moc boża jest nieskończona.
Odpowiadam, że jak to już powiedziano (par. poprzedni), o tyle znachodzi się w Bogu możność czynną, o ile On sam jest w czynie. Byt zaś Jego jest nieskończony, o ile nie jest ograniczony przez coś, co go przyjmuje, jak to jasnym jest z tego, co powiedziano powyżej (R. VII, par. 1), gdy była mowa o nieskończoności istotności bożej. Stąd jest koniecznym, by czynna możność Boga była nieskończona. We wszystkich bowiem czynnikach to znachodzi się, że im doskonalej jakiś czynnik ma formę, którą działa, tym większą jest jego możność w działaniu. Jak im bardziej jest coś ciepłe, tym większą ma możność do ogrzewania; i miałoby zaiste nieskończoną możność do ogrzewania, gdyby jego ciepło było nieskończone. Stąd, skoro sama istotność boża, przez którą Bóg działa, jest nieskończona, jak powyżej okazano (tamże), wynika stąd, że Jego możność jest nieskończona.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Filozof mówi o nieskończonym, które jest ze strony materii nie ograniczonej formą; a takim jest nieskończone, które odpowiada ilości. W ten sposób zaś nie jest nieskończona istotność boża, jak to powyżej wykazano (tamże), i co stąd wypływa, nie jest też ograniczona Jego możność. Z tego nie wynika, by była niedoskonałą.
Odpowiedź na drugi zarzut. Możność czynnika jednorodnego okazuje się cała w jego skutku; możność bowiem rozrodcza człowieka nie może nic więcej, jak rodzić człowieka. Lecz możność czynnika niejednorodnego nie okazuje się cała w wywoływaniu swych skutków; jak możność słońca nie okazuje się cała w wytworzeniu jakiegoś zwierzęcia zrodzonego ze zgnilizny. Jasnym zaś jest, że Bóg nie jest czynnikiem jednorodnym: nic bowiem nie może z Nim się zgadzać ani co do gatunku, ani co do rodzaju, jak to powyżej wykazano (R. III, par. 5). Stąd wynika, że Jego skutek zawsze jest mniejszy od Jego możności. Nie potrzeba tedy, by nieskończona możność Boga okazywała się w tym, że wywołuje skutek nieskończony. A jednak, nawet gdyby żadnego skutku nie wywoływała, możność Boga nie byłaby na próżno. Na próżno bowiem jest to, co jest skierowane do celu, którego nie osiąga; możność zaś Boga nie skierowuje się do skutku jako do celu, lecz raczej sama jest celem swego skutku.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Filozof w VIII Physic. dowodzi, że gdyby jakieś ciało miało nieskończoną możność, nie potrzebowałoby czasu do wprawienia w ruch. A jednak wykazuje, że możność poruszającego niebiosa jest nieskończona, ponieważ może poruszać w czasie nieskończonym. Pozostaje więc, według jego myśli, że gdyby istniała nieskończona możność ciała, nie potrzebowałaby czasu do wprawienia w ruch; nie odnosi się to jednak do możności motoru niematerialnego. A powód tego jest ten, że ciało poruszające inne ciało, jest czynnikiem jednorodnym. Stąd cała możność czynnika musi się objawić w ruchu. Ponieważ więc im większą jest możność poruszającego się ciała, tym szybciej wprawia ono w ruch, gdyby była nieskończoną, musiałaby poruszać szybciej ponad wszelką miarę, a to znaczy wprawiać w ruch nie w czasie. Lecz poruszające niematerialne jest czynnikiem niejednorodnym. Stąd nie potrzeba, by cała jego moc okazywała się w ruchu tak, by poruszało nie w czasie. A zwłaszcza, że porusza według rozporządzenia swej woli.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.