I, q. 25, a. 6
Czy Bóg mógłby uczynić lepsze rzeczy od tych, które czyni
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie może uczynić lepszych rzeczy od tych, które czyni. Cokolwiek bowiem Bóg czyni, czyni najpotężniej i najmądrzej. Lecz o tyle coś lepiej jest zrobione, im zrobione jest potężniej i mądrzej. Zatem Bóg nie może nic lepiej uczynić niż czyni.
Zarzut drugi. Oprócz tego Augustyn Contra Maxyminum (Lib. II, cap. VIII) tak dowodzi: Jeśli Bóg mógł a nie chciał zrodzić Syna równego Sobie, był zazdrosnym. Dla tego samego powodu, jeśli Bóg mógł uczynić lepsze rzeczy niż uczynił, i nie chciał, był zazdrosny. Lecz zazdrość jest zupełnie odsunięta od Boga. Zatem Bóg wszystko uczynił najlepszym. Nie może więc Bóg uczynić czegoś lepiej niż uczynił.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, co jest najbardziej i bardzo dobrem, tego nie można uczynić lepszym; bo od największego nic nie jest większym. Lecz jak mówi Augustyn (Enchirid. c. X): dobrymi są wszystkie poszczególne rzeczy, które Bóg uczynił, lecz razem wszystkie są bardzo dobre, gdyż na wszystkich polega przedziwna piękność wszechświata. Zatem dobroci wszechświata nie mógł Bóg lepiej uczynić.
Zarzut czwarty. Oprócz tego Chrystus jako człowiek pełen jest łaski i prawdy, a Ducha posiada bez miary; i tak nie może być lepszym. Także szczęście stworzone nazywa się najwyższym dobrem; i tak nie może być lepszym. Także Najświętsza Panna jest wyniesiona ponad wszystkie chóry aniołów, i tak nie może być lepszą. Zatem nie wszystkie rzeczy, które Bóg uczynił, może uczynić lepszymi.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Ef 3, 20), że Bóg mocen jest wszystko obficiej uczynić, niż prosimy albo rozumiemy.
Odpowiadam, że dobroć jakiejś rzeczy jest dwojaka. Jedna mianowicie, która należy do istotności rzeczy; jak byt rozumny należy do istotności człowieka. I co do tego dobra Bóg nie może uczynić rzeczy lepszej niż ona jest, chociaż może uczynić jakąś inną, lepszą od niej. Tak samo jak nie może także uczynić liczby cztery większą; bo gdyby była większa, już nie byłaby czwórką, lecz inną liczbą. Tak bowiem ma się dodanie różnicy substancjalnej w definicjach, jak dodanie jedności w liczbach, jak powiedziano w VIII Metaph.
Inna dobroć jest ta, która jest poza istotnością rzeczy; tak jak jest dobrem dla człowieka być cnotliwym lub mądrym. I odnośnie do takiego dobra, może Bóg rzeczy przez Siebie zrobione uczynić lepszymi. Mówiąc jednak absolutnie, może Bóg od każdej rzeczy zrobionej przez Siebie, uczynić inną lepszą.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Gdy się mówi, że Bóg może coś uczynić lepiej niż czyni, to jeżeli to lepiej jest rzeczownikiem, jest to prawdą; od każdej bowiem rzeczy może uczynić inną lepszą. Tę samą zaś może pewnym sposobem uczynić lepszą, a pewnym sposobem nie, jak powiedziano (w corpus paragrafu). Jeśli zaś to lepiej jest przysłówkiem i wprowadza sposób ze strony czyniącego, w ten sposób Bóg nie może uczynić lepiej niż czyni; ponieważ nie może czynić z większej mądrości i dobroci. Jeśli zaś wprowadza sposób ze strony rzeczy uczynionej, w ten sposób może uczynić coś lepiej; bo może dać rzeczom przez Siebie zrobionym lepszy sposób bytowania pod względem przypadłości, chociaż nie pod względem właściwości istotnościowych.
Odpowiedź na drugi zarzut. Należy do pojęcia syna, by dorównał ojcu, gdy dojdzie do doskonałości. Nie należy zaś do pojęcia jakiegoś stworzenia, by było lepsze, niż Bóg je uczynił. Stąd powód nie jest podobny.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Wszechświat, biorąc rzeczy stworzone tak jak one obecnie istnieją, nie może być lepszy z powodu najpiękniejszego porządku, jaki Bóg tym rzeczom nadał, a na którym polega dobro wszechświata. Gdyby z tych rzeczy jedna jakaś była lepszą, zepsułaby się harmonia porządku; tak, jak gdyby jedna struna była naciągnięta bardziej niż trzeba, zepsułaby się melodyjność cytry. Jednak Bóg mógłby uczynić inne rzeczy, lub inne dodać do tych rzeczy, które są uczynione; i wtedy byłby inny wszechświat lepszy.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Człowieczeństwo Chrystusa stąd, że jest złączone z Bogiem, a szczęście stworzone stąd, że jest używaniem Boga, i Najświętsza Panna stąd, że jest Matką Boga, mają pewną nieskończoną godność, z dobra nieskończonego, którym jest Bóg. I z tej strony nie można uczynić coś lepszego od nich, jak nie może nic być lepszym od Boga.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.