Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 27, a. 1

Czy jest pochodzenie w Bogu

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu nie może być żadnego pochodzenia. Pochodzenie bowiem oznacza ruch na zewnątrz. Lecz w Bogu nie ma nic ruchomego ani zewnętrznego. Zatem nie ma też pochodzenia.

Zarzut drugi. Oprócz tego wszystko co pochodzi, jest różne od tego, od czego pochodzi. Lecz w Bogu nie ma żadnej rozmaitości, lecz najwyższa pojedynczość. Zatem w Bogu nie ma żadnego pochodzenia.

Zarzut trzeci. Oprócz tego wydaje się, że pochodzenie od drugiego sprzeciwia się pojęciu pierwszego początku. Lecz Bóg jest pierwszym początkiem, jak to powyżej (R. II, par. 3) wykazano. Zatem w Bogu nie ma pochodzenia.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Pan (J 8, 42): Ja z Boga wyszedłem.

Odpowiadam, że Pismo boże posługuje się w rzeczach bożych nazwami należącymi do pochodzenia. To pochodzenie zaś rozmaici rozmaicie przyjmowali. Niektórzy bowiem przyjmowali to pochodzenie tak, jak skutek pochodzi od przyczyny. I tak przyjmował Ariusz mówiąc, że Syn pochodzi od Ojca jako pierwsze Jego stworzenie, i że Duch św. pochodzi od Ojca i Syna, jako stworzenie obu. I według tego ani Syn ani Duch św. nie byłby prawdziwym Bogiem. A to jest przeciwnym temu, co mówi się o Synu (1 J 5, 20): abyśmy byli w prawdziwym Synu Jego, ten jest prawdziwy Bóg. I o Duchu św. mówi się (1 Kor 6, 19): nie wiecie iż członki wasze są kościołem Ducha świętego? Mieć zaś Kościół należy się tylko Bogu. Inni zaś przyjmowali to pochodzenie tak, jak przyczyna przechodzi w skutek, o ile go albo porusza, lub podobieństwo swoje na nim wytłacza. I tak przyjmuje Sabellius, mówiąc, że nazywa się samego Boga Ojca Synem, o ile przyjął ciało z Dziewicy. I tego samego nazywa Duchem świętym, o ile uświęca stworzenie rozumne i porusza do życia. Temu przyjęciu zaś sprzeciwiają się słowa Pana, mówiącego o Sobie (J 5, 19): nie może Syn sam od siebie nic czynić i wiele innych, przez które okazuje się, że Ojciec nie jest tym samym co Syn. Jeśli zaś ktoś pilnie rozważa, to jeden i drugi przyjął pochodzenie, o ile jest czymś zmierzającym na zewnątrz; stąd żaden nie przyjął pochodzenia w samym Bogu. Lecz skoro każde pochodzenie odbywa się według jakiejś czynności, tedy jak odnośnie do czynności, która dąży do zewnętrznej materii, odbywa się pewne pochodzenie na zewnątrz, tak odnośnie do czynności, która pozostaje w samym czyniącym, dostrzega się pewne pochodzenie na wewnątrz. A to najbardziej uwidacznia się w rozumie, którego czynność, mianowicie rozumienie, pozostaje w rozumiejącym. Ktokolwiek bowiem rozumie, z tego samego, że rozumie, pochodzi coś na wewnątrz niego, a tym jest pojęcie rzeczy zrozumianej, powstające z mocy rozumienia i pochodzące z jej poznania. A to zaś pojęcie oznacza głos i mówi się słowo serca oznaczone słowem głosu.

Skoro zaś Bóg jest ponad wszystkim, tych rzeczy, o których mówimy, że są w Bogu, nie należy rozumieć według sposobu najniższych stworzeń, którymi są ciała, lecz według podobieństwa najwyższych stworzeń, którymi są substancje rozumne, a nawet od nich przyjęte podobieństwo nie wystarcza na przedstawienie rzeczy boskich. Zatem nie należy przyjmować pochodzenia według tego, jak jest w rzeczach cielesnych, czy to przez ruch miejscowy, czy przez działanie jakiejś przyczyny na skutek zewnętrzny, jak na przykład ciepło od ogrzewającego na przedmiot ogrzewany; ale według emanacji rozumowej jak na przykład słowa zrozumiałego od mówiącego, które w nim pozostaje. I w ten sposób wiara katolicka rozumie pochodzenie w Bogu.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Zarzut ów pochodzi od pochodzenia, które jest ruchem miejscowym, lub które odbywa się według działania zmierzającego do zewnętrznej materii, lub do zewnętrznego skutku; takiego zaś pochodzenia nie ma w Bogu, jak powiedziano (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na drugi zarzut. To co pochodzi według pochodzenia dążącego na zewnątrz, musi być czymś różnym od tego, od czego pochodzi. Lecz to, co pochodzi ku wewnątrz pochodzeniem umysłowym, nie musi być czymś różnym; owszem im doskonalej pochodzi, tym bardziej jest czymś jednym z tym, od czego pochodzi. Jasnym jest bowiem, że im ktoś bardziej coś rozumie, tym bardziej pojęcie umysłowe jest więcej wewnętrznym dla rozumiejącego, i bardziej jednym; rozum bowiem według tego, o ile rozumie w czynie, o tyle staje się jednym z rzeczą rozumianą. Stąd skoro rozumienie boże jest na szczycie doskonałości, jak powyżej powiedziano (R. XIV, par. 1), trzeba, by słowo boże było doskonale jednym z tym, od czego pochodzi, bez żadnej różnicy.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Pochodzenie od początku jako czegoś zewnętrznego i różnego sprzeciwia się pojęciu pierwszego początku; lecz pochodzenie wewnętrzne i bez różności, sposobem umysłowym, zawiera się w pojęciu pierwszego początku. Jak bowiem nazywamy budowniczego początkiem domu, w idei tego początku zawarte jest pojęcie jego sztuki; i byłoby zawarte w idei pierwszego początku, gdyby budowniczy był pierwszym początkiem. Boga zaś, który jest pierwszym początkiem rzeczy, przyrównuje się do rzeczy stworzonych, jak budowniczego do rzeczy zbudowanych.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.