I, q. 27, a. 2
Czy jakieś pochodzenie w Bogu można nazwać rodzeniem
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że pochodzenia, które jest w Bogu, nie można nazwać rodzeniem. Rodzenie bowiem jest przemianą od niebytu do bytu, przeciwstawną rozkładowi; a podmiotem obydwóch jest materia. Lecz nic z tych rzeczy nie stosuje się do Boga. Zatem nie może być rodzenia w osobach boskich.
Zarzut drugi. Oprócz tego w Bogu jest pochodzenie sposobem umysłowym, jak to powiedziano (w par. poprzednim). Lecz w nas takiego pochodzenia nie nazywa się rodzeniem. Więc także i w Bogu się go tak nie nazywa.
Zarzut trzeci. Oprócz tego wszystko, co jest zrodzone, otrzymuje byt od rodzącego. Zatem byt każdego zrodzonego jest bytem otrzymanym. Lecz żaden byt otrzymany nie istnieje sam przez się substancjalnie. Skoro więc byt boży jest bytem sam przez siebie substancjalnie istniejącym, jak to powyżej wykazano (R. III, par. 4), wynika stąd, że byt żadnej rzeczy zrodzonej nie jest bytem bożym. Zatem nie ma rodzenia w Bogu.
Lecz przeciwnym jest, co powiedziano w (Ps 2, 7): Jam ciebie dziś zrodził.
Odpowiadam, że pochodzenie słowa w Bogu nazywa się rodzeniem. Aby to wykazać, należy wiedzieć, że nazwy rodzenia używamy dwojako. Jednym sposobem wspólnie dla wszystkich rzeczy, które mogą być zrodzone i które podlegają zniszczeniu; i w ten sposób rodzenie nie jest niczym innym, jak przemianą z niebytu do bytu. Innym sposobem, w znaczeniu właściwym, stosującym się do rzeczy żyjących; i w ten sposób rodzenie oznacza początek czegoś żyjącego, od początku żyjącego z nim połączonego. I to właściwie nazywa się narodzeniem. Jednak nie każdą taką rzecz nazywa się zrodzoną, lecz właściwie tylko to, co pochodzi według idei podobieństwa. Stąd sierść ani włos nie zawiera idei zrodzonego i syna, lecz tylko, że pochodzi według pojęcia podobieństwa; nie jakkolwiek, bo robaki, które rodzą się ze zwierząt, nie zawierają pojęcia rodzenia i synostwa, chociaż jest podobieństwo co do rodzaju; lecz potrzeba do pojęcia takiego rodzenia, żeby pochodziło według idei podobieństwa w naturze tego samego gatunku; jak człowiek pochodzi od człowieka, a koń od konia. W żyjących zaś, które przechodzą od możności do czynu życia, jak ludzie i zwierzęta, rodzenie obejmuje jedno i drugie rodzenie. Jeśli zaś jest coś żyjącego, czego życie nie przechodzi z możności do czynu, pochodzenie, jeśli ono w takim żyjącym się znachodzi, wyklucza zupełnie pierwsze pojęcie rodzenia; lecz może zawierać pojęcie rodzenia, które jest właściwe przedmiotom żyjącym. W ten sposób więc pochodzenie słowa w Bogu zawiera pojęcie rodzenia. Pochodzi bowiem sposobem czynności umysłowej, która jest działaniem życiowym i od początku złączonego, jak już powyżej (w par. poprzedn.) powiedziano; i według pojęcia podobieństwa, ponieważ idea rozumu jest podobieństwem rzeczy rozumianej; i w tej samej naturze, ponieważ w Bogu tym samym jest rozumienie i byt, jak powyżej wykazano (R. XIV, par. 4). Stąd pochodzenie słowa w Bogu nazywa się rodzeniem, a samo słowo pochodzące nazywa się Synem.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Zarzut ten pochodzi z rodzenia wziętego w znaczeniu pierwszym, o ile wnosi wyjście z możności do czynu. I tak nie znachodzi się w Bogu, jak powyżej powiedziano (w corpus paragrafu).
Odpowiedź na drugi zarzut. W nas rozumienie nie jest samą substancją rozumu; stąd słowo, które w nas pochodzi według czynności umysłowej, nie jest tej samej natury co ten, od którego pochodzi. Stąd pojęcie rodzenia nie stosuje się do niego w znaczeniu właściwym i zupełnym. Lecz rozumienie boże jest samą substancją rozumiejącego, jak powyżej okazano (R. XIV, par. 4); stąd słowo pochodzące pochodzi jako bytujące substancjalnie w tej samej naturze. I z tego powodu właściwie się nazywa zrodzonym i synem. Stąd Pismo św. używa tych wyrazów, które należą do rodzenia żywych, dla oznaczenia pochodzenia mądrości bożej, mianowicie poczęcia i urodzenia; powiedziano bowiem w osobie mądrości bożej (Prz 8, 24): jeszcze nie było przepaści, a jam już poczęta była; przed pagórkami jam się rodziła. Lecz w umyśle naszym używamy nazwy poczęcia, o ile w słowie naszego umysłu znajduje się podobizna rzeczy rozumianej, chociaż nie znajduje się tożsamości natury.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Nie wszystko co jest otrzymane, jest przyjęte w jakimś podmiocie. Inaczej nie można by powiedzieć, że wszelka substancja rzeczy stworzonej jest otrzymana od Boga, skoro nie ma żadnego podmiotu, który by mógł przyjąć całą substancję. Tak więc to co jest zrodzone w Bogu, otrzymuje byt od rodzącego, nie jakoby ten byt był przyjęty w jakiejś materii czy podmiocie (co sprzeciwia się substancjalnemu bytowaniu bytu bożego) lecz mówi się o tyle, że jest bytem otrzymanym, o ile pochodząc od innego ma byt boży, istniejąc nie jakoby coś innego od bytu bożego. W samej bowiem doskonałości bytu bożego zawarte jest i słowo pochodzące w sposób umysłowy i początek słowa; jak i wszystko co do jego doskonałości należy, jak powiedziano powyżej (R. IV, par. 2).
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.