I, q. 29, a. 1
O definicji osoby
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że niewłaściwą jest definicja osoby, którą podaje Boecjusz w księdze De duabus naturis (c. III), która brzmi: Osoba jest to poszczególna substancja natury rozumnej. Nic poszczególnego się bowiem nie definiuje. Lecz osoba oznacza coś poszczególnego. Zatem osoba jest zdefiniowana nieodpowiednio.
Zarzut drugi. Oprócz tego substancję, o ile kładzie się w definicji osoby, bierze się albo jako substancję pierwszą, albo jako substancję drugą. Jeśli jako pierwszą substancję, zbytecznie dodaje się poszczególna, ponieważ pierwsza substancja jest substancją poszczególną. Jeśli zaś bierze się za drugą substancję, dodaje się fałszywie, i jest sprzeczność w pojęciach, według substancji bowiem oznacza się rodzaje lub gatunki. Zatem definicja jest fałszywie przypisana.
Zarzut trzeci. Oprócz tego w definicji rzeczy nie należy kłaść nazwy podziału logicznego. Nie byłoby bowiem dobrym nazwaniem, gdyby ktoś powiedział: człowiek jest gatunkiem zwierzęcia, człowiek bowiem jest nazwą rzeczy, a gatunek jest nazwą podziału logicznego. Skoro więc osoba jest nazwą rzeczy (oznacza bowiem jakąś substancję natury rozumnej), niewłaściwie kładzie się w jej definicji nazwę poszczególna, która jest nazwą podziału logicznego.
Zarzut czwarty. Oprócz tego natura jest początkiem ruchu i spoczynku w tym, w czym istnieje sama przez się, a nie przypadłościowo, jak powiedziano w II Physic., c. I. Lecz osoba jest w rzeczach niezmiennych, jak na przykład w Bogu i aniołach. Nie należało zatem kłaść w definicji osoby natura, lecz raczej istotność.
Zarzut piąty. Oprócz tego odłączona dusza jest substancją poszczególną natury rozumnej. Nie jest jednak osobą. Zatem niewłaściwie określa się tak osobę.
Odpowiadam, że chociaż powszechne i szczegółowe znajdują się we wszystkich rodzajach, jednak w pewien szczególny sposób znajduje się osobnika w rodzaju substancji. Substancja bowiem wyosabnia się przez siebie samą, lecz przypadłości wyosabniają się przez podmiot, którym jest substancja; mówi się bowiem ta białość, o ile jest w tym przedmiocie. Stąd także słusznie osobniki substancji mają pewną szczególną przed innymi nazwę, nazywają się bowiem hipostazami albo pierwszymi substancjami. Lecz nadto jakimś szczególniejszym i doskonalszym sposobem znachodzi się szczegółowe i wyosobnione w substancjach rozumnych, które mają władzę nad swym czynem i nie tylko bywają pobudzane do działania, lecz działają same przez się; czynności zaś należą do rzeczy szczegółowych. Dlatego także wśród innych substancji poszczególne byty natury rozumnej mają pewną szczególną nazwę. Tą zaś nazwą jest osoba. Dlatego w powyższej definicji osoby kładzie się substancja poszczególna, o ile oznacza coś poszczególnego w rodzaju substancji; dodaje się zaś natury rozumnej, o ile oznacza coś poszczególnego w substancjach rozumnych.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż tego lub owego poszczególnego nie można określić, jednak można określić to, co należy do wspólnego pojęcia szczegółowości. I w ten sposób Filozof określa substancję pierwszą (Categor. Cap. III), i w ten sposób określa Boecjusz osobę.
Odpowiedź na drugi zarzut. Według niektórych kładzie się w definicji osoby substancję za substancję pierwszą, która jest hipostazą. Jednak nie zbytecznie dodaje się poszczególna. Wyklucza się bowiem nazwą hipostazy albo substancji pierwszej pojęcie ogólności oraz części (nie mówimy bowiem, że człowiek w ogóle jest hipostazą, ani też ręka, skoro jest częścią); lecz przez to, że dodaje się poszczególna, wyklucza się od osoby pojęcie możności przyjęcia; natura ludzka w Chrystusie bowiem nie jest osobą, ponieważ jest przyjęta przez godniejszą, mianowicie przez Słowo Boże. Lecz jest lepiej powiedzieć, że substancję przyjmuje się ogólnie, o ile dzieli się na pierwszą i drugą, a przez to, że dodaje się poszczególna, ogranicza się ją do znaczenia substancji pierwszej.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Ponieważ różnic substancjalnych nie znamy, ani też nie nazywamy, trzeba czasem użyć różnic przypadłościowych zamiast substancjalnych, np. gdyby ktoś powiedział: ogień jest ciałem pojedynczym gorącym i suchym, przypadłości bowiem swoiste są następstwem form substancjalnych i je uwidaczniają. I podobnie nazwy podziału logicznego można przyjąć dla określenia rzeczy, o ile się je przyjmuje dla niektórych nazw rzeczy, które nie są oznaczone. I w ten sposób ta nazwa poszczególna kładzie się w definicji osoby dla oznaczenia sposobu samoistnego bytowania, który właściwy jest dla substancji szczegółowych.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Według Filozofa (V Metaph.), nazwę natury najpierw nadano dla oznaczenia powstawania rzeczy żywych, które nazywa się rodzeniem. A ponieważ tego rodzaju rodzenie jest od początku wewnętrznego, rozciąga się tę nazwę do oznaczania wewnętrznego początku jakiegokolwiek ruchu. I tak definiuje się naturę w II Physic. A ponieważ tego rodzaju początek jest formalny albo materialny, powszechnie nazywa się naturą tak materię, jak formę. A ponieważ przez formę uzupełnia się istotność każdej rzeczy, powszechnie nazywa się naturą istotność każdej rzeczy, którą oznacza jej definicja. I w tym znaczeniu tutaj przyjmuje się naturę. Stąd mówi Boecjusz w tej samej księdze (De Duab. Natur. c. I), że natura jest to różnica gatunkowa, nadająca formę każdej rzeczy; jest to bowiem różnica gatunkowa, która uzupełnia definicję i bierze się z właściwej formy rzeczy. I dlatego było właściwiej, by w definicji osoby, która jest czymś poszczególnym jakiegoś rodzaju określonego, użyć nazwy natura niż istotności, która pochodzi od istnienia, które jest najpowszechniejsze.
Odpowiedź na piąty zarzut. Dusza jest częścią gatunku ludzkiego; i dlatego choć jest odłączona, ponieważ jednak zatrzymuje naturę tego, co ma być połączone, nie może być nazwana substancją poszczególną, która jest hipostazą lub pierwszą substancją; tak samo jak i ręka lub jakakolwiek inna z części człowieka. I tak ani definicja osoby, ani nazwa nie jest dla niej właściwą.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.