Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 3, a. 1

Czy Bóg jest ciałem

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg jest ciałem. Ciałem bowiem jest to, co ma trzy wymiary. Lecz Pismo św. przypisuje Bogu trzy wymiary, powiedziano bowiem (Hi 11, 8-9): Wyższy jest niż niebo, i cóż uczynisz? Głębszy niż piekło, i skądże poznasz? Dłuższa niż ziemia miara jego, a szersza niż morze. Zatem Bóg jest ciałem.

Zarzut drugi. Oprócz tego, wszystko co ma kształt, jest ciałem, ponieważ kształt jest jakością ilości. Lecz wydaje się, że Bóg ma kształt, ponieważ napisane jest (Rdz 1, 26): uczyńmy człowieka na wyobrażenie i na podobieństwo nasze. Kształt bowiem nazwany jest obrazem, według owego zdania (Hbr 1, 3), gdyż jest jasnością chwały i wyrażeniem istotności Jego, t. zn. obrazem. Zatem Bóg jest ciałem.

Zarzut trzeci. Oprócz tego wszystko, co ma części cielesne, jest ciałem. Lecz Pismo św. przypisuje Bogu części cielesne; powiedziano bowiem (Hi 40, 4): jeśli masz ramię jako Bóg, i w Psalmie (Ps 33, 16): oczy Pańskie nad sprawiedliwymi; i (Ps 117, 16): prawica Pańska dokazała mocy. Zatem Bóg jest ciałem.

Zarzut czwarty. Oprócz tego położenie odnosi się tylko do ciała. Lecz w Piśmie czytamy o Bogu rzeczy, które zawierają pojęcie położenia. Powiedziano bowiem (Iz 6, 1): widziałem Boga siedzącego i (Iz 3, 13): Stoi Pan na sąd. Zatem Bóg jest ciałem.

Zarzut piąty. Oprócz tego nic nie może być kresem miejscowym, od którego lub do którego, jak tylko to, co jest ciałem, albo czymś cielesnym. Lecz w Piśmie św. mówi się, że Bóg jest kresem miejscowym, mianowicie jako do którego, według owych słów Psalmu (Ps 33, 6): przystąpcie do niego, a oświecajcie się, i od którego według słów (Jer 17, 13): którzy od Ciebie odstępują, na ziemi napisani będą. Zatem Bóg jest ciałem.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (J 4, 24): Duch jest Bóg.

Odpowiadam, że Bóg bezwarunkowo nie jest ciałem, co można wykazać w trojaki sposób.

Po pierwsze, ponieważ żadne ciało nie porusza się, o ile nie jest poruszone; jak wynika z wnioskowania przez indukcję (inducendo per singula). Wykazano zaś powyżej (R. II, par. 3), że Bóg jest pierwszym poruszającym nieruchomym. Stąd jasnym jest, że Bóg nie jest ciałem.

Po drugie dlatego, że pierwszy byt z konieczności musi być w czynie, a w żaden sposób w możności. Chociaż bowiem w jednej i tej samej rzeczy, która przechodzi z możności w czyn, możność jest co do czasu wcześniejsza od czynu, to jednak bezwzględnie mówiąc, czyn jest wcześniejszy od możności; ponieważ to, co jest w możności, przechodzi do czynu tylko przez byt w czynie. Udowodniliśmy zaś już powyżej (tamże), że Bóg jest pierwszym bytem; niemożliwym jest przeto, by w Bogu było cokolwiek w możności. Wszelkie zaś ciało jest w możności; ponieważ to, co ma ciągłość, jako takie jest podzielne w nieskończoność. Niemożliwym jest zatem, by Bóg był ciałem.

Po trzecie, ponieważ Bóg jest tym, co jest najszlachetniejszym wśród bytów, jak to wynika z tego, co już powiedziano (tamże). Niemożliwym zaś jest, żeby ciało jakieś było najszlachetniejszym wśród bytów. Ciało bowiem jest albo żywe albo nieżywe, a jasnym jest, że ciało żywe jest szlachetniejsze od nieżywego ciała. Ciało zaś żywe nie żyje przez to samo, że jest ciałem, ponieważ w ten sposób żyłoby wszelkie ciało. Koniecznym jest zatem, by ożywiało je coś innego, tak jak ciało nasze jest ożywione przez duszę. To zaś, co ożywia ciało, jest szlachetniejszym od ciała. Niemożliwym jest zatem, by Bóg był ciałem.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Pismo św., jak powiedziano powyżej (R. I, par. 9), podaje nam rzeczy duchowe i boskie pod podobieństwami zmysłowych. Stąd, gdy przypisuje Bogu wymiar potrójny, pod podobieństwem ilości cielesnej określa ilość Jego mocy; mianowicie przez głębokość określa zdolność poznawania rzeczy tajemnych; przez wysokość, że wszystko przewyższa Swą mocą; przez długość, trwanie Jego bytu; przez szerokość, uczucie miłości dla wszystkich. Albo jak mówi Dionizy IX cap., De div. nom., przez głębokość Boga rozumie się bezkres Jego istotności; przez długość, pochód Jego mocy, przenikającej wszystko, przez szerokość zaś rozciąganie się Jego na wszystko, t. zn., że Jego opieką wszystko jest objęte.

Odpowiedź na drugi zarzut. Powiedziano, że człowiek jest na podobieństwo Boga nie co do ciała, lecz przez to, że człowiek przewyższa inne zwierzęta. Stąd, gdy powiedziano (Rdz 1, 26): uczyńmy człowieka na wyobrażenie i podobieństwo nasze, dodano: a niech przełożony będzie rybom morskim i t. d. Człowiek zaś przewyższa wszystkie zwierzęta, co do rozumu i umysłu. Stąd pod względem umysłu i rozumu, które są niecielesne, człowiek jest obrazem Boga.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Pismo św. przypisuje Bogu części cielesne, ze względu na Jego czyny, według pewnego podobieństwa; tak, jak czynem oka jest widzenie. Stąd mówiąc o oku Boga, mamy na myśli Jego zdolność widzenia w sposób umysłowy, a nie zmysłowy; i podobnie co do innych części.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Także i to, co się odnosi do położenia, przypisuje się Bogu tylko pod względem pewnego podobieństwa; tak, jak mówi się o Nim, że siedzi, z powodu Jego nieruchomości i powagi; i że stoi, z powodu Jego mocy zwalczania wszystkiego, co Mu się sprzeciwia.

Odpowiedź na piąty zarzut. Do Boga nie przystępuje się krokami cielesnymi, skoro Bóg jest wszędzie, ale uczuciami duszy, i w ten sposób od Niego się odstępuje. Tak więc zbliżanie się i oddalanie oznaczają uczucia duchowe, pod podobieństwem ruchu miejscowego.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.