I, q. 3, a. 2
Czy Bóg jest złożony z materii i formy
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg jest złożony z formy i materii. Wszystko bowiem co ma duszę, jest złożone z materii i formy; ponieważ dusza jest formą ciała. Lecz Pismo św. przypisuje Bogu duszę, mówi bowiem sam Bóg (Hbr 10, 38): sprawiedliwy mój z wiary żyje, a jeśli się schroni, nie będzie się podobał duszy mojej. Zatem Bóg jest złożony z materii i formy.
Zarzut drugi. Oprócz tego gniew, radość itp. są namiętnościami tego, co jest złożone; jak to powiedziano w I De Anima. Lecz Pismo św. przypisuje je Bogu, powiedziano bowiem w Psalmie (Ps 105, 40): rozgniewał się Pan zapalczywością przeciw ludowi swemu. Zatem Bóg jest złożony z materii i formy.
Zarzut trzeci. Oprócz tego materia jest pierwiastkiem wyosabniającym. Lecz wydaje się, że Bóg jest osobnikiem, ponieważ nie orzeka się Go o wielu osobnikach. Zatem jest złożony z materii i formy.
Lecz przeciwnie. Wszystko, co jest złożone z materii i formy, jest ciałem. Ilość obdarzona wymiarami jest bowiem tym, co przede wszystkim tkwi w materii. Lecz Bóg nie jest ciałem, jak to wykazano (w par. poprz.). Zatem Bóg nie jest złożony z materii i formy.
Odpowiadam, że niemożliwym jest, by w Bogu istniała materia.
Po pierwsze dlatego, że materia jest tym, co jest w możności. Wykazano zaś (tamże), że Bóg jest czystym czynem, w którym nie ma nic możności. Stąd niemożliwym jest, by Bóg był złożony z materii i formy.
Po drugie, ponieważ wszystko, co jest złożone z materii i formy, otrzymuje swą doskonałość i dobroć od swej formy; zatem musi być dobrem przez uczestnictwo, o ile materia ma udział w formie. Co zaś jest pierwszym dobrem i najlepszym, a tym jest Bóg, nie jest dobrem przez uczestnictwo; ponieważ dobro istotnościowe jest wcześniejsze od dobra przez uczestnictwo. Stąd jest niemożliwym, by Bóg był złożony z materii i formy.
Po trzecie, ponieważ każda rzecz w czynie działa przez swą formę, więc stosunek czegoś do swej formy jest taki sam, jak stosunek tej rzeczy do tego, co działa. Zatem to, co jest pierwszym i samo przez się działającym, musi być w pierwszym rzędzie i samo przez się formą. Bóg zaś jest pierwszym działającym, ponieważ jest pierwszą przyczyną sprawczą, jak wykazano (R. II, par. 3). Zatem jest formą przez swą istotność, a nie jest złożony z materii i formy.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Duszę przypisuje się Bogu z powodu podobieństwa czynu. To bowiem, że czegoś chcemy, pochodzi z naszej duszy. Stąd mówi się, że to się podoba duszy Boga, co się podoba Jego woli.
Odpowiedź na drugi zarzut. Gniew itp. przypisuje się Bogu z powodu podobieństwa skutku. Ponieważ właściwością zagniewanego jest karanie, w przenośni nazywa się Jego karanie gniewem.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Formy, które może przyjąć materia, wyosabniają się przez materię, która nie może istnieć w czymś innym, jako że jest pierwszym przedmiotem stanowiącym podłoże. Forma zaś sama z siebie, o ile coś innego nie przeszkadza, może być przyjęta przez wiele osobników. Lecz ta forma, której materia nie może przyjąć, lecz która istnieje sama przez się, przez to się wyosabnia, że nie może być przyjęta w czymś innym, a taką formą jest Bóg. Z tego nie wynika, że ma materię.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.