Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 31, a. 4

Czy można dodawać wyrażenie wykluczające do terminu osobowego

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że można dodawać wyrażenie wykluczające do terminu osobowego, nawet jeśli orzeczenie jest wspólne. Powiada bowiem Pan, mówiąc do Ojca (J 17, 3), aby poznali ciebie, samego Boga prawdziwego. Zatem sam Ojciec jest Bogiem prawdziwym.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi (Mt 11, 27): Nikt nie zna Syna, jedno Ojciec, co oznacza to samo, jak gdyby powiedziano sam Ojciec zna Syna. Lecz znać Syna jest wspólne. Zatem to samo co powyżej.

Zarzut trzeci. Oprócz tego wyrażenie wykluczające nie wyklucza tego co należy do pojęcia terminu, do którego się je dodaje, stąd nie wyklucza części ani pojęcia powszechnego. Nie wynika bowiem, że sam tylko Sokrates jest biały, więc ręka jego nie jest biała, albo więc człowiek nie jest biały. Lecz jedna osoba mieści się w pojęciu drugiej, jak Ojciec w pojęciu Syna i na odwrót. Zatem nie wyklucza się Syna lub Ducha św. przez to, że się mówi sam Ojciec jest Bogiem. I tak wydaje się, że to powiedzenie jest prawdziwe.

Zarzut czwarty. Oprócz tego Kościół śpiewa (w hymnie anielskim) Ty sam najwyższy Jezu Chryste.

Lecz przeciwnie, to powiedzenie sam Ojciec jest Bogiem, zawiera dwa twierdzenia, mianowicie Ojciec jest Bogiem i nikt inny prócz Ojca nie jest Bogiem. Lecz to drugie jest fałszywe, ponieważ Syn jest inny od Ojca, który jest Bogiem. Zatem i to zdanie jest fałszywe sam tylko Ojciec jest Bogiem. I tak samo o podobnych powiedzeniach.

Odpowiadam, że gdy mówimy Sam Ojciec jest Bogiem, to zdanie może być rozumiane rozmaicie. Jeśli bowiem sam oznacza samotność w Ojcu, to jest fałszywe w znaczeniu kategorematycznym. Według tego zaś, że się je przyjmuje synkategorematycznie, można je znowu rozumieć wieloma sposobami. Bo jeśli wyklucza od formy podmiotu, wtedy jest prawdziwym, tak, że sens jego jest sam Ojciec jest Bogiem, to znaczy ten, z którym żaden inny nie jest Ojcem, jest Bogiem. I tym sposobem tłumaczy Augustyn (w VI de Trin. cap. VII) gdy mówi: mówimy sam tylko Ojciec, nie ponieważ się oddziela od Syna lub Ducha św., lecz mówiąc tak, oznaczamy, że tamci z nim nie są Ojcem. Lecz to znaczenie nie jest zwykłym sposobem mówienia, chyba że się rozumie w tym coś zawartego, jak gdyby się powiedziało, ten który sam zwie się Ojcem, jest Bogiem. Według zaś właściwego znaczenia, wyklucza od wszelkiego uczestnictwa w orzeczeniu. I w ten sposób zdanie to jest fałszywe, jeżeli wyklucza innego w rodzaju męskim, jest zaś prawdziwe, jeśli wyklucza coś innego tylko nijakie, Syn bowiem jest inny od Ojca, a nie czymś innym i podobnie Duch św. Lecz ponieważ to wyrażenie sam odnosi się mówiąc właściwie, do podmiotu, jak powiedziano, dąży bardziej do wykluczenia innego (alium) niż czegoś innego (aliud). Zatem nie należy rozciągać tego wyrażenia, lecz pobożnie wykładać, gdziekolwiek się je znajduje w autentycznym piśmie.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Gdy mówimy Ciebie samego Boga prawdziwego, nie rozumie się tego o osobie Ojca, ale o całej Trójcy, jak wykłada Augustyn (de Trin. lib. VI, cap. IX). Albo jeśli się rozumie o osobie Ojca, nie wyklucza się innych osób, z powodu jedności istotności, o ile to sam wyklucza tylko coś innego, jak powiedziano.

I podobną jest odpowiedź na drugi zarzut. Jeśli bowiem mówi się coś istotnościowego o Ojcu, nie wyklucza się Syna lub Ducha św. z powodu jedności istotności. Jednak należy wiedzieć, że u przytoczonej wyżej powagi to powiedzenie nikt nie jest tym samym co żaden człowiek (nie można by bowiem wyłączać osoby Ojca), lecz bierze się je zwykłym sposobem mówienia, w znaczeniu rozdzielnym dla każdej natury rozumnej.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Wyrażenie wykluczające nie wyklucza tego co należy do pojęcia terminu, do którego się przydaje, jeśli nie różnią się podłożem, jak część i pojęcie powszechne. Lecz Syn różni się podłożem od Ojca, zatem nie ma tu podobnego powodu.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Nie mówimy absolutnie, że sam Syn jest najwyższym, lecz że sam jest najwyższy z Duchem Świętym w chwale Boga Ojca.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.