I, q. 33, a. 1
Czy być początkiem jest właściwością Ojca
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie można nazwać Ojca początkiem Syna lub Ducha Świętego. Początek bowiem i przyczyna są tym samym według Filozofa (VI Metaph., cap. II). Lecz nie mówimy, że Ojciec jest przyczyną Syna. Zatem nie należy mówić, że jest jego początkiem.
Zarzut drugi. Oprócz tego początek mówi się odnośnie do zapoczątkowanego. Jeśli więc Ojciec jest początkiem Syna, wynika, że Syn jest zapoczątkowany, a więc jest stworzony. A zdaje się, że to jest błędnym.
Zarzut trzeci. Oprócz tego imię początku bierze się od pierwszeństwa. Lecz w Bogu nie ma pierwej i później, jak mówi Atanazy (w Symbolu). Zatem w Bogu nie należy używać imienia początku.
Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Augustyn w IV De Trin. (cap. XX): Ojciec jest początkiem całego bóstwa.
Odpowiadam, że to imię początek nie oznacza nic innego, jak to, od czego coś pochodzi, o wszystkim bowiem, od czego coś pochodzi jakimkolwiek sposobem, mówimy, że jest początkiem i na odwrót. Skoro więc Ojciec jest tym, od którego pochodzi inny, wynika, że Ojciec jest początkiem.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Grecy używają o Bogu bez różnicy imienia przyczyny, jak i imienia początku, lecz doktorzy łacińscy nie używają imienia przyczyny, lecz tylko imienia początku. A to dlatego, że początek jest ogólniejszy niż przyczyna, jak przyczyna ogólniejsza niż element; pierwszy bowiem kres rzeczy albo także pierwsza część rzeczy nazywa się początkiem, a nie przyczyną. Im zaś jakieś imię jest ogólniejsze, tym właściwiej przyjmuje się je w Bogu, jak powyżej powiedziano (R. XIII, par. 2), imiona bowiem im bardziej są szczegółowe, tym bardziej określają sposób odpowiadający stworzeniu. Stąd wydaje się, że to imię przyczyna oznacza różność substancji i zależność czegoś od drugiego, a tego nie oznacza imię początku. We wszystkich bowiem rodzajach przyczyny znajduje się zawsze odległość między przyczyną a tym, czego jest przyczyną, odnośnie do jakiejś doskonałości lub mocy. Lecz posługujemy się imieniem początku nawet w tych rzeczach, które nie mają żadnej tego rodzaju różnicy, lecz tylko odnośnie do pewnego porządku; jak np. gdy mówimy, że punkt jest początkiem linii, lub także gdy mówimy, że pierwsza część linii jest początkiem linii.
Odpowiedź na drugi zarzut. Znajdujemy u Greków, że mówią o Synu i Duchu Świętym, iż są zapoczątkowani. Lecz to nie jest w zwyczaju naszych doktorów. Chociaż bowiem przypisujemy Ojcu pewną powagę z powodu początku, jednak nie przypisujemy Synowi i Duchowi Świętemu niczego, co w jakikolwiek sposób byłoby w związku z poddaństwem lub pomniejszeniem, by uniknąć sposobności do błędu. I odnośnie do tego mówi Hilary (IX De Trin.): Powagą dającego Ojciec jest większy, lecz nie jest mniejszy Syn, któremu daje się jeden byt.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż wydaje się, że to imię początek, odnośnie do tego, od czego się bierze jego znaczenie, wzięto z pierwszeństwa, nie oznacza jednak pierwszeństwa, tylko pochodzenie. Nie jest bowiem tym samym to, co oznacza imię, i to, od czego imię się nadaje, jak powiedziano wyżej (R. XIII, par. 2, par. 8).
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.