I, q. 34, a. 3
Czy w imieniu Słowa wnosi się stosunek do stworzenia
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w imieniu Słowa nie wnosi się stosunku do stworzenia. Każde imię bowiem, które daje poznanie skutku w stworzeniu, mówi się w Bogu istotnościowo. Lecz Słowo nie mówi się istotnościowo lecz osobowo, jak powiedziano (w par. 1). Zatem Słowo nie wnosi stosunku do stworzenia.
Zarzut drugi. Oprócz tego, to co wnosi stosunek do stworzeń, mówi się o Bogu czasowo, jak Pan i Stwórca. Lecz Słowo mówi się o Bogu od wieczności. Zatem nie wnosi stosunku do stworzenia.
Zarzut trzeci. Oprócz tego Słowo wnosi stosunek do tego, od którego pochodzi. Jeśli więc wnosi stosunek do stworzenia, wynika stąd, że pochodzi od stworzenia.
Zarzut czwarty. Oprócz tego jest wiele idei odnośnie do różnych stosunków do stworzeń. Jeśli więc Słowo wnosi stosunek do stworzeń, wynika, że w Bogu jest nie tylko jedno Słowo, ale więcej.
Zarzut piąty. Oprócz tego jeśli Słowo wnosi stosunek do stworzenia, to dzieje się to tylko o ile Bóg zna stworzenia. Lecz Bóg zna nie tylko byty ale i niebyty. Zatem w Słowie wnosić się będzie stosunek do niebytu, a to wydaje się fałszywym.
Lecz przeciwnym jest, co mówi Augustyn w księdze Octoginta trium Quaest. (quaest. 63), że w imieniu Słowa oznacza się nie tylko stosunek do Ojca, lecz także do tych rzeczy, które się przez Słowo stały, Jego potęgą działania.
Odpowiadam, że w Słowie wnosi się stosunek do stworzenia. Bóg bowiem poznając się, poznaje wszelkie stworzenie. Słowo zaś poczęte w umyśle, przedstawia wszystko, co się czynnie rozumie. Stąd są w nas różne słowa, według różnych rzeczy, które rozumiemy. Lecz ponieważ Bóg jednym czynem rozumie i Siebie i wszystko, jedyne Jego Słowo wyraża nie tylko Ojca ale i stworzenia. I jak wiedza boża, względem Boga tylko jest poznająca, względem stworzeń zaś poznająca i działająca, tak Słowo Boże w tym, co należy do Ojca tylko wypowiada, co do stworzeń zaś i wypowiada i działa. I dlatego się mówi (Ps 33, 9): On rzekł i uczynione są, ponieważ wnosi się w Słowie pojęcie działania w tych rzeczach, które Bóg działa.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. W imieniu osoby zawiera się także nie wprost natura. Osoba bowiem jest substancją poszczególną natury rozumnej. W imieniu więc osoby boskiej ze względu na stosunek osobowy nie wnosi się stosunku do stworzenia, lecz wnosi się w tym, co należy do natury. Nic jednak nie przeszkadza, o ile się w jego znaczeniu mieści istotność, by wnosił się stosunek do stworzenia. Jak bowiem właściwym jest Synowi, że jest Synem, tak Mu jest właściwym, że jest zrodzonym Bogiem, lub zrodzonym stwórcą. I tym sposobem wnosi się w imieniu Słowa stosunek do stworzenia.
Odpowiedź na drugi zarzut. Skoro stosunki idą za czynnościami, niektóre imiona wnoszą stosunek Boga do stworzenia, który wynika z czynności Boga, przechodzącej na zewnętrzny skutek, jak stwarzanie i rządzenie, i te rzeczy mówi się o Bogu czasowo. Niektóre zaś wprowadzają stosunek, który wynika z czynności nie przechodzącej na skutek zewnętrzny, lecz pozostającej w czyniącym, jak wiedzieć i chcieć, i takich imion nie mówi się o Bogu czasowo. I tego rodzaju stosunek do stworzenia wprowadza się w imieniu Słowa. Nie jest też prawdą, by imiona wnoszące stosunek Boga do stworzeń, mówiły się wszystkie czasowo, lecz tylko te imiona mówi się czasowo, które wnoszą stosunek wynikający z działania Boga przechodzącego na zewnętrzny skutek.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Bóg nie poznaje stworzeń przez wiedzę otrzymaną od stworzeń, lecz przez Swą istotność. Stąd nie potrzeba, by od stworzeń pochodziło Słowo, chociaż Słowo wyraża stworzenia.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Nazwę idei nakłada się przede wszystkim celem oznaczenia stosunku do stworzenia i dlatego mówi się o Bogu w liczbie mnogiej i nie mówi się osobowo. Lecz nazwę Słowa przede wszystkim się nakłada celem oznaczenia stosunku do mówiącego i skutkiem tego do stworzeń, o ile Bóg Siebie rozumiejąc, rozumie wszelkie stworzenie. I dlatego w Bogu jest jedno jedyne tylko Słowo i mówi się je osobowo.
Odpowiedź na piąty zarzut. Tak samo jak wiedza boża jest o niebytach, tak Słowo Boże jest o niebytach, ponieważ nie ma nic mniej w Słowie Bożym niż jest w wiedzy bożej, jak mówi Augustyn (De Trin. lib. XV, cap. XIV). Lecz jednak Słowo Boże jest co do bytów wyrażające i działające, co do niebytów zaś wyrażające i okazujące.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.