Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 34, a. 2

Czy Słowo jest właściwym imieniem Syna

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Słowo nie jest właściwym imieniem Syna. Syn bowiem jest osobą bytującą w Bogu. Lecz słowo nie oznacza rzeczy bytującej substancjalnie, jak to w nas jest jasnym. Więc Słowo nie może być imieniem właściwym dla osoby Syna.

Zarzut drugi. Oprócz tego słowo pochodzi od mówiącego przez jakieś wygłoszenie. Jeśli więc Syn jest właściwie Słowem, pochodzi od Ojca tylko przez wygłoszenie, a to jest herezją Walentyna, jak wynika z Augustyna (De Haeres. XI).

Zarzut trzeci. Oprócz tego każde imię właściwe jakiejś osoby oznacza jakąś jej własność. Jeśli więc Słowo jest imieniem właściwym Syna, będzie oznaczać jakąś Jego właściwość i tak będzie w Bogu więcej właściwości, niż te, które powyżej wymieniono (R. XXXII, par. 3).

Zarzut czwarty. Oprócz tego ktokolwiek rozumie, rozumiejąc poczyna słowo. Lecz Syn rozumie. Zatem jakieś Słowo należy do Syna. I w ten sposób być Słowem nie jest swoistą właściwością Syna.

Zarzut piąty. Oprócz tego mówi się o Synu (Hbr 1, 3) nosząc wszystko słowem mocy swojej. A z tego Bazyli przyjmuje (contra Eunomium l. V c. II), że Duch św. jest słowem Syna. Zatem być Słowem nie jest swoistą właściwością Syna.

Lecz przeciwnym jest, co mówi Augustyn VI De Trin. (cap. II): Pod słowem rozumie się tylko Syna.

Odpowiadam, że Słowo w właściwym znaczeniu powiedziane przyjmuje się w Bogu osobowo i jest imieniem właściwym osoby Syna. Oznacza bowiem pewną emanację rozumu; osoba zaś, która w Bogu pochodzi jako emanacja rozumu, nazywa się Synem, a tego rodzaju pochodzenie nazywa się rodzeniem, jak wykazano powyżej (R. XXVII, par. 2). Pozostaje więc, że jedynie Syna nazywa się w Bogu we właściwym znaczeniu Słowem.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. W nas, być i rozumieć nie jest tym samym. Stąd to, co w nas posiada byt rozumowy, nie należy do naszej natury. Lecz byt Boga jest samym Jego rozumieniem. Stąd Słowo Boga nie jest w Nim jakąś przypadłością lub jakimś Jego skutkiem, lecz należy do samej Jego natury. I dlatego trzeba, by było czymś bytującym substancjalnie, cokolwiek bowiem jest w naturze Boga, bytuje substancjalnie. I dlatego mówi Damascen (De Fide Orth. l. I, c. 13), że Słowo Boże jest substancjalne i bytujące w hipostazie. Pozostałe zaś słowa, mianowicie nasze są wytworami duszy.

Odpowiedź na drugi zarzut. Nie dlatego został potępiony błąd Walentyna, że mówił, iż Syn zrodził się przez wygłaszanie, jak oczerniali Ariani, według tego, co mówi Hilary (VI de Trin.), lecz z powodu różnego sposobu wygłaszania, który przyjmował, jak wynika z Augustyna w księdze De Haeresibus (tamże).

Odpowiedź na trzeci zarzut. W imieniu Słowa wnosi się tę samą właściwość co w imieniu Syna. Stąd mówi Augustyn (De Trin. lib. VII, c. II): Dlatego mówi się Słowo, dlaczego i Syn. Samo bowiem narodzenie Syna, które jest jego właściwością osobową, oznacza się różnymi imionami, które przypisuje się Synowi dla wyrażenia w rozmaity sposób jego doskonałości. By bowiem pokazać, że ma wspólną naturę z Ojcem, nazywa się Go Synem; by pokazać, że jest współwiecznym, nazywa się Go blaskiem; by pokazać, że jest zupełnie podobny, nazywa się Go obrazem; by pokazać, że jest zrodzony niematerialnie, nazywa się Go Słowem. Nie można zaś było znaleźć jednego imienia, którym by to wszystko się oznaczało.

Odpowiedź na czwarty zarzut. W ten sposób właściwym jest dla Syna być rozumnym, którym jest Mu właściwym być Bogiem; skoro rozumieć mówi się w Bogu istotnościowo, jak powiedziano (w par. poprzednim). Syn zaś jest Bogiem zrodzonym a nie rodzącym Bogiem. Stąd jest rozumiejącym, nie jako wydający słowo, lecz jako Słowo pochodzące, o ile mianowicie w Bogu Słowo pochodzące rzeczowo nie różni się od rozumu bożego, lecz samym tylko stosunkiem odróżnia się od początku Słowa.

Odpowiedź na piąty zarzut. Gdy się mówi o Synu nosząc wszystko słowem mocy swojej, przyjmuje się słowo obrazowo za skutek słowa. Stąd Glossa tam mówi, że słowo bierze się za rozkaz, o ile mianowicie jest skutkiem potęgi Słowa, by rzeczy zostały zachowane w bycie, jak jest skutkiem potęgi Słowa, że rzeczy zostają powołane do bytu. Że zaś Bazyli objaśniał słowo jako Ducha św., mówił niewłaściwie i obrazowo, o ile słowem czyimś można nazwać wszystko to, co daje go poznać i tak z tego powodu nazywa się Ducha św. słowem Syna, ponieważ daje poznać Syna.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.