Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 35, a. 1

Czy obraz w Bogu mówi się osobowo

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że obraz w Bogu nie mówi się osobowo. Mówi bowiem Augustyn w księdze de Fide ad Petrum (cap. 1): Jedna jest Trójcy św. boskość i obraz, według której jest człowiek uczyniony. Zatem obraz mówi się istotnościowo a nie osobowo.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Hilary w księdze de Synod. (super canon 1), że obraz jest niezróżnicowanym rodzajem tej rzeczy, którą przedstawia. Lecz gatunek czyli forma mówi się w Bogu istotnościowo. Zatem i obraz.

Zarzut trzeci. Oprócz tego obraz (imago) mówi się od naśladowania (ab imitando), w czym wprowadza się przedtem i potem. Lecz w osobach boskich nic nie jest przedtem i potem. Zatem obraz nie może być nazwą osobową w Bogu.

Lecz przeciwnym jest co mówi Augustyn (De Trin. lib. VII, cap. 1): Cóż jest niedorzeczniejszego niż obraz odnosić do niego samego? Zatem Obraz w Bogu mówi się stosunkowo. A tak jest nazwą osobową.

Odpowiadam, że do pojęcia obrazu należy podobieństwo. Jednak nie jakiekolwiek podobieństwo wystarcza do pojęcia obrazu, lecz podobieństwo, które leży w gatunku rzeczy, albo przynajmniej w jakimś znaku gatunku. Wydaje się zaś, że znakiem gatunku w rzeczach materialnych jest przede wszystkim kształt, widzimy bowiem, że zwierzęta różnych gatunków mają różne kształty, a nie różne barwy. Stąd jeśli się namaluje kolor jakiejś rzeczy na ścianie, nie mówi się, że to jest obraz, jeśli się nie namaluje kształtu. Lecz nie wystarcza też ani samo podobieństwo gatunku lub kształtu; lecz potrzeba do pojęcia obrazu pochodzenia; ponieważ, jak mówi Augustyn w księdze Octog. trium Quaest. (qu. 74), jedno jajo nie jest obrazem drugiego, dlatego, że nie jest wedle niego odtworzone. Do tego zaś, by coś było prawdziwie obrazem, potrzeba, by z drugiego pochodziło, podobne mu co do gatunku lub przynajmniej w znaku gatunku. To zaś, co wnosi pochodzenie czyli początek w Bogu, należy do Osób. Stąd to imię Obraz jest imieniem osobowym.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. We właściwym znaczeniu obrazem nazywa się to, co pochodzi na podobieństwo drugiego. To zaś, na podobieństwo czego coś pochodzi, właściwie nazywa się wzorem, niewłaściwie zaś obrazem. Tak jednak Augustyn posługuje się imieniem obrazu, gdy mówi, że boskość Trójcy św. jest obrazem, według którego uczyniony jest człowiek.

Odpowiedź na drugi zarzut. Gatunek jak go kładzie Hilary w definicji obrazu, oznacza formę przechodzącą z jednej rzeczy na drugą. Tym bowiem sposobem mówi się, że obraz jest gatunkiem czegoś, jak to, co się czemuś upodabnia, nazywa się jego formą, o ile posiada formę jemu podobną.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Naśladownictwo w osobach boskich nie oznacza następstwa, ale tylko upodobnienie.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.