I, q. 36, a. 1
Czy to imię Duch Święty jest imieniem własnym jakiejś osoby boskiej
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że to imię Duch Święty nie jest imieniem własnym jakiejś osoby boskiej. Żadne bowiem imię wspólne trzem osobom, nie jest imieniem własnym jakiejś osoby. Lecz to imię Duch Święty jest wspólne trzem osobom. Wykazuje bowiem Hilary, VIII de Trin., że czasem przez Ducha Bożego oznacza się Ojca, jak gdy się mówi (Iz 61, 1; Łk 4, 18): Duch Pański nade mną, czasem oznacza Syna, jak gdy Syn mówi (Mt 12, 28): Duchem Bożym wyganiam czarty, „wykazując, że potęgą swej natury wygania czarty”, czasem Ducha św., jak w owym miejscu (Jl 3, 1; Dz 2, 17): wyleję z Ducha mego na wszelkie ciało. Zatem to imię Duch Święty nie jest imieniem własnym jakiejś osoby boskiej.
Zarzut drugi. Oprócz tego imiona osób boskich wyrażają stosunek, jak mówi Boecjusz w ks. de Trin. (cap. V). Lecz to imię Duch Święty nie wyraża stosunku. Zatem to imię nie jest imieniem własnym osoby boskiej.
Zarzut trzeci. Oprócz tego ponieważ Syn jest imieniem jakiejś osoby boskiej, nie można Go nazywać Synem tego lub owego. Mówi się zaś duch tego lub owego człowieka. Jak bowiem znajdujemy Ks. Liczb (Lb 11, 17): Rzekł Pan do Mojżesza: odejmę z ducha twego i dam im; i IV ks. Król. (2 Krl 2, 15): Odpoczął duch Eliaszów na Elizeusza. Zatem wydaje się, że Duch Święty nie jest imieniem własnym jakiejś osoby boskiej.
Lecz przeciwnym jest, co powiedziano w (1 J 5, 7): trzej są którzy świadectwo dają na niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty. Jak zaś Augustyn mówi w VII de Trin. (cap. IV, VI) na zapytanie Co ci trzej, mówimy Trzy osoby. Zatem Duch Święty jest imieniem osoby boskiej.
Odpowiadam, że skoro są dwa pochodzenia w Bogu, jedno z nich, które dokonuje się sposobem miłości, nie ma imienia właściwego, jak powyżej powiedziano (R. XXVII, par. 4). Stąd i stosunki, które przyjmuje się według tego rodzaju pochodzenia, nie mają imienia, jak także powyżej powiedziano (R. XXVIII, par. 4). Dlatego i imię osoby pochodzącej tym sposobem, z tego samego powodu nie ma imienia własnego. Lecz jak się przystosowuje pewne imiona, ze zwyczaju mówiących, do oznaczenia wspomnianych stosunków, gdy je nazywamy imieniem pochodzenia i tchnienia, które ze względu na właściwość znaczenia, oznaczają jak się zdaje, raczej czyny, przez które się poznaje, niż stosunki; tak dla oznaczenia osoby boskiej, która pochodzi sposobem miłości, przystosowano wedle tego jak używa Pismo św., to imię Duch Święty.
Powód zaś, że to jest odpowiednie, przyjąć można z dwóch rzeczy. Po pierwsze mianowicie ze samej wspólności tego, który nazywa się Duchem Świętym. Jak bowiem mówi Augustyn w XV de Trin. (cap. XIX): ponieważ Duch Święty wspólny jest obu, On sam nazywa się właściwie tak, jak obaj wspólnie; Ojciec bowiem jest Duchem i Syn jest Duchem, i Ojciec jest święty i Syn jest święty. Po drugie zaś z właściwego znaczenia. Imię bowiem duch w rzeczach cielesnych oznacza, jak się zdaje pewien pęd i ruch, podmuch bowiem i wiatr nazywamy tchem. Miłość zaś ma tę własność, że porusza i skłania wolę kochającego ku rzeczy ukochanej. Świętość zaś przypisuje się tym rzeczom, które się odnoszą do Boga. Ponieważ więc osoba boska pochodzi sposobem miłości, którą miłuje się Boga, stosownie nadaje się imię Ducha Świętego.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. To, że mówię Duch Święty, o ile się je bierze jako dwa oddzielne wyrazy, wspólne jest całej Trójcy. Imieniem duch bowiem oznacza się niematerialność substancji bożej, gdyż dech cielesny, jest niewidzialny i mało ma materii, stąd przypisujemy to imię wszystkim substancjom niematerialnym i niewidzialnym. Przez to zaś, że się mówi święty oznacza się czystość dobroci bożej. Jeśli się zaś bierze to, co mówią Duch Święty w znaczeniu jednego wyrazu, w ten sposób według zwyczaju Kościoła przystosowuje się do oznaczenia jednej z trzech osób, mianowicie tej, która pochodzi sposobem miłości, z powodu już przytoczonego (w corpus paragrafu).
Odpowiedź na drugi zarzut. Chociaż to, co mówię Duch Święty nie orzeka się względnie, jednak kładzie się za wyraz względny, o ile jest przystosowany do orzeczenia osoby samym stosunkiem odróżnionej od innych. Można jednak także w imieniu rozumieć jakiś stosunek, jeśli Duch rozumie się jako tchniony.
Odpowiedź na trzeci zarzut. W imieniu Syna mieści się pojęcie samego stosunku tego, który jest od początku, do początku; lecz w imieniu Ojca mieści się pojęcie stosunku początku; i podobnie w imieniu Ducha, o ile wnosi pojęcie jakiejś siły poruszającej. Żadne zaś stworzenie nie posiada tej właściwości, by było początkiem w stosunku do jakiejś osoby boskiej, lecz naodwrót. I dlatego można powiedzieć Ojciec nasz i Duch nasz, nie można jednak powiedzieć Syn nasz.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.