Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 36, a. 4

Czy Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Ojciec i Syn nie są jednym początkiem Ducha Świętego. Wydaje się bowiem, że Duch Święty nie pochodzi od Ojca i Syna, o ile są czymś jednym; ani w naturze, gdyż w ten sposób Duch Święty pochodziłby także i od siebie samego, będąc jednym z nimi w naturze, ani także o ile są jednym w jakiejś własności, gdyż wydaje się, że jedna własność nie może należeć do dwóch podmiotów. Zatem Duch Święty pochodzi od Ojca i Syna, o ile nie są jednym. Więc Ojciec i Syn nie są jednym początkiem Ducha Świętego.

Zarzut drugi. Oprócz tego, gdy się mówi, że Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego, nie można tu oznaczać jedności osobowej, gdyż wtedy Ojciec i Syn byliby jedną osobą. Ani też jedności własności, bo jeżeli dla jednej własności Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego, to dla takiego samego powodu wydaje się, że dla dwóch własności Ojciec jest dwoma początkami Syna i Ducha Świętego, a to jest nieodpowiednim. Zatem Ojciec i Syn nie są jednym początkiem Ducha Świętego.

Zarzut trzeci. Oprócz tego nie jest bardziej jednym Syn z Ojcem niż Duch Święty. Lecz Duch Święty i Ojciec nie są jednym początkiem ze względu na jakąś osobę boską. Zatem ani Ojciec i Syn.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, jeśli Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego, albo tym jednym jest Ojciec albo tym jednym nie jest Ojciec. Lecz żadnego z tych przypuszczeń nie można przyjąć. Jeżeli bowiem tym jednym jest Ojciec, wynika, że Syn jest Ojcem, jeżeli zaś tym jednym nie jest Ojciec, wynika, że Ojciec nie jest Ojcem. Nie należy więc mówić, że Syn i Ojciec są jednym początkiem Ducha Świętego.

Zarzut piąty. Oprócz tego, jeżeli Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego, wydaje się, że należy i naodwrót powiedzieć, że jeden początek Ducha Świętego jest Ojciec i Syn. Lecz wydaje się, że to jest fałszywe, trzeba bowiem, to co mówię początek przyjmować albo za osobę Ojca, albo za osobę Syna, a w obu przypadkach jest to fałszywe. Zatem fałszywym jest i to zdanie: Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego.

Zarzut szósty. Oprócz tego jedno w substancji stanowi tożsamość. Jeśli więc Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego, wynika, że są tym samym początkiem. Lecz wielu przeczy temu. Zatem nie należy przyznawać, by Ojciec i Syn byli jednym początkiem Ducha Świętego.

Zarzut siódmy. Oprócz tego o Ojcu, i Synu i Duchu Świętym, ponieważ są jednym początkiem stworzenia, mówi się, że są jednym Stwórcą. Lecz Ojciec i Syn nie są jednym tchnącym, lecz dwoma tchnącymi, jak wielu mówi. A to zgadza się także z powiedzeniem Hilarego, który mówi w II de Trin., że należy wyznawać, że Duch św. jest od Ojca i Syna jako sprawców. Zatem Ojciec i Syn nie są jednym początkiem Ducha Świętego.

Lecz przeciwnym jest co mówi Augustyn w V de Trin. (cap. 14), że Ojciec i Syn nie są dwoma początkami, lecz jednym początkiem Ducha św.

Odpowiadam, że Ojciec i Syn są jednym we wszystkich rzeczach, w których nie odróżnia ich przeciwstawienie stosunku. Stąd, skoro w tym, co jest być początkiem Ducha Świętego, nie przeciwstawiają się co do stosunku, wynika, że Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego.

Niektórzy jednak mówią, że niewłaściwym jest takie zdanie: Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego. Skoro bowiem to imię początek wzięte pojedynczo, nie oznacza osoby, lecz własność, mówią, że się je bierze przymiotnikowo; a ponieważ przymiotnika nie określa się przymiotnikiem, nie można właściwie powiedzieć, że Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego, chyba, że się rozumie jednym, jako wzięte przysłówkowo, a znaczenie by było są jednym początkiem, to znaczy jednym sposobem. Lecz dla podobnego powodu można by nazwać Ojca dwoma początkami Syna i Ducha Świętego, to znaczy dwoma sposobami.

Należy więc powiedzieć, że choć ten wyraz początek oznacza właściwość, oznacza ją jednak sposobem rzeczownikowym, jak ten wyraz ojciec lub syn, także w rzeczach stworzonych. Stąd przyjmuje liczbę od formy, którą oznacza, jak i inne rzeczowniki. Jak więc Ojciec i Syn są jednym Bogiem z powodu jedności formy oznaczonej przez ten wyraz Bóg, tak są jednym początkiem Ducha św., z powodu jedności własności, oznaczonej w tym imieniu początek.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Gdy się zważa na moc tchnącą, pochodzi Duch Święty od Ojca i Syna, o ile są jednym w mocy tchnącej, która w pewien sposób oznacza naturę wraz z właściwością, jak będzie powiedziane poniżej (R. 41, par. 5). Nie jest też niestosownym, by jedna właściwość była w dwóch podłożach, które mają jedną naturę. Jeśli się zważa na podłoża tchnienia, w ten sposób Duch Święty pochodzi od Ojca i Syna o ile są mnodzy, pochodzi bowiem od nich jako miłość łącząca dwóch.

Odpowiedź na drugi zarzut. Gdy się mówi Ojciec i Syn są jednym początkiem Ducha Świętego, oznacza się jedną właściwość, która jest formą określoną przez imię. Nie wynika z tego jednak, że z powodu kilku właściwości można Ojca nazwać kilkoma początkami, gdyż zawierałoby to wielość podłoży.

Odpowiedź na trzeci zarzut. W Bogu nie mówi się o podobieństwie lub braku podobieństwa odnośnie do własności stosunkowych, lecz odnośnie do istotności. Stąd jak Ojciec nie jest więcej podobny do siebie samego niż do Syna, tak i Syn nie jest więcej podobny do Ojca niż Duch Święty.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Te dwa zdania, mianowicie Ojciec i Syn są jednym początkiem, a tym jest Ojciec, albo jednym początkiem, którym nie jest Ojciec, nie są wzajemnie sprzeczne. Stąd nie jest koniecznym, by przyjąć jedno z nich. Gdy bowiem mówimy Ojciec i Syn są jednym początkiem, to, co mówię początek, nie ma określonego podłoża, owszem nieokreślone, dla dwóch osób razem. Stąd mamy tu sofizmat figury mowy, przejścia od znaczenia niejasnego do określonego.

Odpowiedź na piąty zarzut. To zdanie także jest prawdziwe: jednym początkiem Ducha Świętego jest Ojciec i Syn. To bowiem, co mówię początkiem, jest podstawione za jedną osobę tylko, ale bez różnicy za obydwie, jak powiedziano w odpowiedzi na czwarty zarzut.

Odpowiedź na szósty zarzut. Można właściwie powiedzieć, że Ojciec i Syn są tym samym początkiem, o ile ten wyraz początek przyjmuje się nieokreślenie i nierozdzielnie za dwie osoby razem.

Odpowiedź na siódmy zarzut. Niektórzy mówią, że Ojciec i Syn, chociaż są jednym początkiem Ducha Świętego, są jednak dwoma tchnącymi, z powodu odróżnienia podłoży, jak także dwoma tchnieniami, czyny bowiem odnoszą się do podmiotów. Jednak to samo rozumowanie nie odnosi się do imienia Stwórca. Duch Święty bowiem pochodzi od Ojca i Syna, o ile są dwiema osobami odróżnionymi, jak powiedziano w odpowiedzi na pierwszy zarzut. Jednak stworzenie nie pochodzi od trzech osób jako osób odróżnionych, lecz o ile są jednym co do istotności. Lecz wydaje się, iż lepiej byłoby powiedzieć, że skoro tchnący (spirans) jest przymiotnikiem, a ten który tchnie (spirator) rzeczownikiem, możemy powiedzieć, że Ojciec i Syn są dwoma tchnącymi (duo spirantes) z powodu wielości podłoży, nie zaś dwoma tymi którzy tchną (duo spiratores), z powodu jednego tchnienia. Imiona bowiem przymiotnikowe mają liczbę według podłoży, rzeczownikowe zaś od siebie samych, według formy, którą oznaczają. To zaś co mówi Hilary, że Duch Święty jest od Ojca i Syna jako sprawców, należy tłumaczyć w ten sposób, że się kładzie rzeczownik za przymiotnik.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.