Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 37, a. 1

Czy Miłość jest imieniem własnym Ducha Świętego

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Miłość nie jest imieniem własnym Ducha Świętego. Mówi bowiem Augustyn w XV De Trin. (rozdz. 17): Nie wiem dlaczego, jak mądrością nazywa się Ojca i Syna i Ducha Świętego, a razem wszyscy nie trzy ale jedna mądrość, nie nazywa się też w ten sposób Ojca i Syna i Ducha Świętego miłością i razem wszystkich jedną miłością. Lecz żadne imię, które orzeka się o poszczególnych osobach i o wszystkich razem poszczególnie, nie jest imieniem własnym jakiejś osoby. Zatem to imię miłość nie jest imieniem Ducha Świętego.

Zarzut drugi. Oprócz tego Duch Święty jest osobą substancjalnie bytującą. Lecz miłości się nie oznacza jako osoby substancjalnie bytującej, lecz jako pewną czynność, przechodzącą od miłującego do umiłowanego. Zatem nie jest imieniem własnym Ducha Świętego.

Zarzut trzeci. Oprócz tego miłość jest związkiem miłujących, ponieważ według Dionizego (De Div. Nom. rozdz. 4) jest pewną siłą jednoczącą. Lecz związek jest środkiem między tymi, których łączy, nie zaś czymś od nich pochodzącym. Skoro więc Duch Święty pochodzi od Ojca i Syna, jak wykazano, wydaje się, że nie jest miłością, czyli związkiem Ojca i Syna.

Zarzut czwarty. Oprócz tego każdy miłujący posiada jakąś miłość. Lecz Duch Święty jest miłujący. Zatem ma jakąś miłość. Jeśli więc Duch Święty jest miłością, będzie miłością miłości i tchnieniem z tchnienia. A to jest niewłaściwe.

Lecz przeciwnym jest, co mówi Grzegorz w Homilii na Zesłanie Ducha Świętego (hom. 30 in Evang.), sam Duch Święty jest Miłością.

Odpowiadam, że imię miłości można w Bogu brać i istotnościowo i osobowo. I o ile bierze się osobowo, jest imieniem własnym Ducha Świętego, jak Słowo jest imieniem własnym Syna. Dla okazania tego należy wiedzieć, że skoro w Bogu są dwa pochodzenia, jak wykazano powyżej, jedno drogą umysłu, a tym jest pochodzenie słowa, drugie drogą woli, a tym jest pochodzenie miłości. Ponieważ pierwsze jest nam lepiej znane, dla oznaczenia poszczególnych rzeczy, które w nim można rozważać, wynaleziono imiona właściwsze, nie ma się zaś tak rzecz z pochodzeniem co do woli. Stąd też używamy pewnych wyrażeń opisujących dla oznaczenia osoby pochodzącej, a także stosunki, które się przyjmuje według tego pochodzenia, nazywa się imionami pochodzenia i tchnienia, jak powiedziano powyżej, te jednak według znaczenia wyrazu są raczej imionami początku niż stosunku.

A jednak trzeba rozważać oba pochodzenia razem. Jak bowiem z tego, że ktoś rozumie jakąś rzecz, pochodzi jakieś umysłowe pojęcie rzeczy rozumianej w rozumiejącym, które nazywa się słowem, tak z tego, że ktoś jakąś rzecz kocha, pochodzi pewne, że tak powiem, odtworzenie rzeczy kochanej w uczuciu kochającego, i odpowiednio do tego się mówi, że kochane jest w kochającym, jak i rozumiane w rozumiejącym. Tak, że gdy siebie samego rozumie i kocha, jest w nim samym nie tylko przez tożsamość rzeczy, lecz także jako rozumiane w rozumiejącym i kochane w kochającym. Jednak gdy chodzi o rozum, wynaleziono wyrazy dla oznaczenia stosunku rozumiejącego do rzeczy rozumianej, jak widać w tym, co mówię rozumieć, a są także inne wyrazy, wynalezione dla oznaczenia pochodzenia umysłowego pojęcia, mianowicie sam wyraz mówić i słowo. Stąd w Bogu rozumieć mówi się tylko istotnościowo, ponieważ nie wnosi stosunku do słowa pochodzącego, lecz Słowo mówi się osobowo, ponieważ oznacza to, co pochodzi, wyraz zaś mówić mówi się co do cechy, ponieważ wnosi stosunek początku Słowa do samego Słowa. Gdy zaś chodzi o wolę, oprócz kochać i miłować, które wyrażają stosunek kochającego do rzeczy kochanej, nie nadaje się jakichś wyrazów, które by wyrażały stosunek samego odtworzenia lub uczucia rzeczy kochanej, która pochodzi w kochającym z tego, że kocha, do swego początku i naodwrót. I dlatego z powodu ubóstwa naszego słownictwa oznaczamy tego rodzaju stosunki wyrazami miłości i ukochania, jak na przykład, gdybyśmy nazwali Słowo rozumem poczętym albo mądrością zrodzoną. Tak więc, o ile w miłości lub w kochaniu wyraża się tylko stosunek miłującego do rzeczy umiłowanej, miłość i kochać mówi się istotnościowo, podobnie jak rozumienie i rozumieć. O ile zaś używamy tych wyrazów dla wyrażenia stosunku tej rzeczy, która pochodzi sposobem miłości, do jej początku i naodwrót; tak, że przez miłość rozumie się miłość pochodzącą, a przez kochanie rozumie się tchnąć miłość pochodzącą, wtedy Miłość jest imieniem osoby, a kochanie czyli miłowanie jest słowem odnoszącym się do cechy, jak mówić lub poczynać.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Augustyn mówi o miłości, o ile się ją bierze istotnościowo w Bogu, jak powiedziano.

Odpowiedź na drugi zarzut. Rozumieć i chcieć i kochać, chociaż się je oznacza sposobem czynności przechodzących na przedmioty, są jednak czynnościami pozostającymi w czyniących, jak powiedziano wyżej, jednak w ten sposób, że w sam czynnik wnoszą pojęcie stosunku pewnego do podmiotu. Stąd miłość nawet w nas jest czymś pozostającym w kochającym, a słowo serca czymś pozostającym w mówiącym, jednak wraz ze stosunkiem do rzeczy wyrażonej w słowie, lub ukochanej. Lecz w Bogu, w którym nie ma żadnej przypadłości, jest więcej, ponieważ zarówno Słowo jak Miłość jest substancjalnie bytującą. Skoro więc się mówi, że Duch Święty jest miłością Ojca do Syna lub do czegoś innego, nie oznacza się czegoś przechodzącego w coś innego, lecz tylko stosunek miłości do rzeczy miłowanej, jak i w Słowie wnosi się stosunek Słowa do rzeczy wyrażonej Słowem.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Mówi się, że Duch Święty jest związkiem między Ojcem i Synem, o ile jest Miłością, ponieważ, skoro Ojciec miłością jedyną kocha siebie i Syna, i naodwrót, wyraża się w Duchu Świętym, o ile jest miłością, stosunek Ojca do Syna i naodwrót, jako kochającego do kochanego. Lecz z tego samego, że Ojciec i Syn nawzajem się miłują, trzeba, by wzajemna Miłość, którą jest Duch Święty, pochodziła od obu. Co do pochodzenia więc, Duch Święty nie jest środkiem, lecz Trzecią osobą w Trójcy. Co zaś do powyższego stosunku jest pośrednim związkiem między dwoma, pochodząc od obydwu.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Jak nie jest właściwością Syna, chociaż ów rozumie, by wydawał Słowo, ponieważ rozumienie jest Jego właściwością jako Słowa pochodzącego, tak chociaż Duch Święty, biorąc istotnościowo, kocha, jednak nie posiada tej własności, by tchnął miłość, co właśnie znaczy kochać, wzięte w znaczeniu cechy; gdyż w ten sposób kocha istotnościowo jako Miłość pochodząca, a nie jako ten, od którego pochodzi miłość.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.