I, q. 38, a. 1
Czy Dar jest imieniem osobowym
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Dar nie jest imieniem osobowym. Każde bowiem imię osobowe wprowadza jakieś rozróżnienie w Bogu. Lecz imię daru nie wprowadza żadnego rozróżnienia w Bogu; mówi bowiem Augustyn (XV de Trin., cap. 19), że Duch Święty tak jest dany jako dar Boga, że także siebie samego daje jako Bóg. Zatem dar nie jest imieniem osobowym.
Zarzut drugi. Oprócz tego żadne imię osobowe nie jest odpowiednie dla istotności bożej. Lecz istotność boża jest darem, który Ojciec daje Synowi, jak wynika z Hilarego (IX de Trin., n. 54). Zatem dar nie jest imieniem osobowym.
Zarzut trzeci. Oprócz tego według Damascena (De Fide Orth., lib. III, cap. 21) nic w osobach Boskich nie jest poddanym ani usługującym. Lecz dar wprowadza pojęcie pewnego poddania i w tym komu jest dany i w tym od kogo jest dany. Zatem dar nie jest imieniem osobowym.
Zarzut czwarty. Oprócz tego, dar wprowadza stosunek do stworzenia, i tak wydaje się, że się go o Bogu orzeka czasowo. Lecz imiona osobowe orzeka się o Bogu od wieków, jak Ojciec i Syn. Zatem dar nie jest imieniem osobowym.
Lecz przeciwnym jest co mówi Augustyn w XV de Trin. (cap. 19). Jak ciało mięsne nie jest niczym innym jak mięsem, tak dar Ducha Świętego niczym innym nie jest jak Duchem Świętym. Lecz Duch Święty jest imieniem osobowym. Zatem i Dar.
Odpowiadam, że w imieniu daru mieści się zdolność do tego, by być danym. A to zaś co się daje, ma stosunek i do tego przez kogo jest dane, i do tego komu jest dane, nie byłoby bowiem przez kogoś dane, gdyby nie było jego; i na to komuś jest dane, by było jego. Mówi się zaś, że osoba boska jest czyjąś albo według pochodzenia, jak Syn jest Ojca, albo o ile ją ktoś posiada. Posiadać zaś mówi się wtedy, gdy czegoś możemy swobodnie używać lub korzystać z niego jak chcemy. I tym sposobem Osobę boską może posiadać tylko stworzenie rozumne, połączone z Bogiem. Inne zaś stworzenia mogą być wprawdzie poruszane przez Osobę boską, jednak nie tak, by w ich władzy było używanie Osoby Boskiej i korzystanie z jej skutku. Stworzenie rozumne czasami do tego dosięga, jak na przykład, gdy tak staje się uczestnikiem Słowa bożego i Miłości pochodzącej, że może wolną wolą Boga prawdziwie poznawać i należycie kochać. Stąd tylko stworzenie rozumne może posiadać Osobę boską. Lecz nie może własną mocą dojść do tego, by w ten sposób Ją posiadać, stąd trzeba, by jej to dano z góry; o tym bowiem mówi się, że jest nam dane, co mamy skądinąd. I tak osoba boska może być dana i być Darem.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Imię Daru wnosi rozróżnienie osobowe, o ile darem nazywa się coś, co z pochodzenia jest czyimś. A jednak Duch Święty daje samego siebie, o ile należy do siebie samego jako mogący używać siebie samego, albo raczej napawać się sobą, jak i o człowieku wolnym mówi się, że należy do siebie samego. I to właśnie mówi Augustyn przy Jan. (tract. 29, n. 3): Któż jest tak twoim, jak ty? Albo należy powiedzieć, i to będzie lepiej, że dar musi w jakiś sposób należeć do dającego. Lecz, że to należy do tego, mówi się wielorako. W pierwszym znaczeniu sposobem tożsamości, jak na przykład mówi Augustyn przy Jan. (w miejscu przytoczonym), i w tym znaczeniu dar nie odróżnia się od dającego, lecz od tego, komu jest dany. I tak się mówi, że Duch Święty się daje. W drugim znaczeniu mówi się, że coś jest czyimś jako rzecz posiadana lub sługa, i w tym znaczeniu musi dar odróżniać się istotnościowo od dającego. I dar boży tak rozumiany jest czymś stworzonym. W trzecim znaczeniu mówi się, że to jest tego, tylko z pochodzenia, i tak Syn jest Ojca a Duch Święty obydwóch. O ile więc w tym znaczeniu mówi się, że dar jest dającego, rozróżnia się osobowo od dającego, i jest imieniem osobowym.
Odpowiedź na drugi zarzut. Że istotność jest darem Ojca, mówi się w pierwszym znaczeniu, ponieważ istotność jest Ojca, sposobem tożsamości.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Dar, o ile jest imieniem osobowym w Bogu, nie wnosi pojęcia poddaństwa, lecz tylko pochodzenia, w odniesieniu do dającego. W odniesieniu zaś do tego, komu jest dany, wnosi pojęcie wolnego posługiwania się lub używania, jak powiedziano.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Dar nie nazywa się od tego, że się daje czynnie, lecz o ile posiada zdolność, że może być dany. Stąd od wieków nazywa się Osobę boską Darem, chociaż daje się w czasie. Jednak przez to, że wprowadza stosunek do stworzenia, nie musi być czymś istotnościowym, lecz przez to, że zawiera coś istotnościowego w swoim pojęciu, jak istotność zawiera się w pojęciu osoby, jak powyżej powiedziano (R. 35, par. 3).
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.