I, q. 4, a. 1
Czy Bóg jest doskonały
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że doskonałość nie jest właściwością Boga. Mówimy bowiem, że coś jest doskonałym, gdy jest uczynione zupełnym. Lecz nie jest właściwością Boga, by był uczyniony. Więc nie jest nią także, by był doskonały.
Zarzut drugi. Oprócz tego, Bóg jest pierwszym początkiem rzeczy. Lecz początki rzeczy wydają się niedoskonałe. Nasienie bowiem jest początkiem zwierząt i roślin. Zatem Bóg jest niedoskonały.
Zarzut trzeci. Oprócz tego wykazano powyżej (rozdział poprzedni, par. 4), że istotność Boga jest samym bytem. Lecz wydaje się, że sam byt jest czymś najniedoskonalszym, skoro jest najpowszechniejszy i zdolny jest do przyjmowania wszelkich odmian bytowania. Zatem Bóg jest niedoskonały.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Mt 5, 48): Bądźcie doskonałymi, jako Ojciec wasz niebieski doskonały jest.
Odpowiadam, że jak to opowiada Filozof w XII Metaph., niektórzy filozofowie starożytni, mianowicie Pitagorejczycy i Leuzippus, nie przypisywali pierwszemu początkowi tego, co najlepsze i najdoskonalsze. Powodem tego było to, że filozofowie starożytni rozważali tylko początek materialny; pierwszy zaś początek materialny jest najniedoskonalszy. Skoro bowiem materia jako taka jest w możności, pierwszy początek materialny musi być najbardziej w możności, i w ten sposób najniedoskonalszy. Boga zaś uważamy za pierwszy początek, nie materialny, lecz w rodzaju przyczyny sprawczej; ten zaś musi być najdoskonalszy. Tak bowiem, jak materia jako taka jest w możności, tak działający jako taki jest w czynie. Stąd pierwszy początek czynny musi najbardziej być w czynie i dlatego najbardziej doskonały. O tyle bowiem nazywa się coś doskonałym, o ile jest w czynie. Doskonałym bowiem nazywamy to, czemu nic nie brakuje, odpowiednio do sposobu jego doskonałości.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Jak powiada Grzegorz Moral, lib. V, c. 29: wedle możności naszej, niedołężnie opiewamy wzniosłe przymioty Boga. Co bowiem nie jest uczynione, tego doskonałym w właściwym znaczeniu nazwać nie można. Lecz ponieważ w rzeczach stworzonych wtedy mówimy, że coś jest doskonałym, gdy z możności sprowadza się je do czynu, to słowo doskonałe używa się do oznaczenia wszystkiego tego, czemu nie brak bytu w czynie, czy ma to sposobem uczynienia, czy też nie.
Odpowiedź na drugi zarzut. Początek materialny, który u nas jest niedoskonały, nie może być absolutnie pierwszy, lecz poprzedza go coś doskonałego; chociaż bowiem nasienie jest początkiem zwierzęcia zrodzonego z nasienia, jednak poprzedza je zwierzę, czy roślina, od którego pochodzi. Albowiem, przed tym, co jest w możności, musi być coś w czynie; skoro bytu w możności nie sprowadza się do czynu inaczej, jak tylko przez jakiś byt w czynie.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Byt sam jest najdoskonalszy ze wszystkiego; porównuje się go bowiem z innymi rzeczami jako to, co sprawia, że one są w czynie; nic bowiem nie jest w czynie inaczej, jak tylko, o ile istnieje. Stąd sam byt jest stanem czynnym wszystkich rzeczy i nawet samych ich form. Stąd nie porównuje się go z innymi rzeczami, jako coś przyjmującego do tego co jest przyjęte, lecz raczej jako coś przyjętego do przyjmującego. Gdy bowiem mówię o bycie człowieka lub konia lub czegokolwiek innego, rozważa się sam byt jako coś formalnego i przyjętego, nie zaś jako to, czemu byt przysługuje.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.