Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 4, a. 2

Czy w Bogu istnieją doskonałości wszystkich rzeczy

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu nie ma doskonałości wszystkich rzeczy. Bóg jest bowiem pojedynczy, jak to powyżej wykazano (rozdz. poprzedni, par. 7). Lecz doskonałości rzeczy są liczne i rozmaite. Zatem w Bogu nie ma doskonałości wszystkich rzeczy.

Zarzut drugi. Oprócz tego rzeczy przeciwne nie mogą istnieć w jednym i tym samym. Lecz doskonałości rzeczy są przeciwne. Każda bowiem rzecz uzyskuje swój właściwy sposób doskonałości przez różnicę gatunkową. Lecz różnice, przez które dzieli się rodzaj i które ustanawiają gatunki, są przeciwne. Skoro więc rzeczy przeciwne nie mogą istnieć w tym samym, wydaje się, że nie wszystkie doskonałości rzeczy istnieją w Bogu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego rzecz żywa jest doskonalsza od rzeczy, która tylko istnieje, a rzecz rozumna od żywej. Zatem i życie jest doskonalsze od bytu, a rozumienie od życia. Lecz istotnością Boga jest sam byt. Zatem nie ma w sobie doskonałości życia i rozumienia i innych tego rodzaju doskonałości.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Dionizy c. V De Div. nom., że: Bóg w jednej istotności wszystko posiada.

Odpowiadam, że w Bogu istnieją doskonałości wszystkich rzeczy. Stąd powiadamy, że jest powszechnie doskonały, ponieważ nie brakuje Mu żadnej znamienitej właściwości, którą by można znaleźć w jakimkolwiek rodzaju, jak powiada Komentator w V Metaph. A o tym mianowicie można się przekonać na podstawie dwu rozważań. Po pierwsze mianowicie dlatego, że jakakolwiek doskonałość istnieje w skutku, musi się znajdować w przyczynie sprawczej, albo pod tym samym względem, jeśli jest czynnikiem jednoznacznym, jak gdy człowiek rodzi człowieka, lub w sposób wyższy, jeśli działa różnoznacznie, tak jak w słońcu istnieje podobieństwo tych rzeczy, które rodzą się mocą słońca. Jasnym jest bowiem, że skutek wirtualnie istnieje uprzednio w przyczynie działającej. Istnieć zaś uprzednio w mocy przyczyny działającej, nie znaczy istnieć uprzednio w sposób mniej doskonały, lecz więcej doskonały; chociaż istnieć uprzednio w możności przyczyny materialnej, znaczy istnieć w sposób mniej doskonały; ponieważ materia jako taka jest niedoskonała; to zaś, co działa, o ile jest działające, jest doskonałe. Skoro więc Bóg jest pierwszą przyczyną sprawczą rzeczy, muszą doskonałości wszystkich rzeczy istnieć uprzednio w Bogu w sposób wyższy. I w ten sposób rozumuje Dionizy c. V De div. nom., mówiąc o Bogu, że: Nie jest tym wprawdzie, a tamtym nie jest, lecz jest wszystkim, jako przyczyna wszystkiego. Po drugie zaś z tego, co powyżej powiedziano (R. III, par. 4), że Bóg jest samym bytem przez siebie istniejącym; stąd musi całą doskonałość bytu w sobie zawierać. Jasnym jest bowiem, że jeśli cokolwiek ciepłego nie ma całej doskonałości ciepła, pochodzi to stąd, że nie uczestniczy w cieple w sposób doskonały. Lecz gdyby ciepło istniało samo przez się, nie mogłoby mu nic brakować z doskonałości ciepła. Stąd skoro Bóg jest samym bytem przez się istniejącym, nie może Mu brakować nic z doskonałości istnienia. Doskonałości zaś wszystkich rzeczy należą do doskonałości bytu. O tyle bowiem pewne rzeczy są doskonałe, o ile w pewien sposób posiadają byt. Stąd wynika, że Bogu nie brakuje doskonałości żadnej rzeczy. I w ten też sposób rozumuje Dionizy c. V, De div. nom., gdy mówi, że Bóg nie istnieje w pewien tylko sposób, lecz obejmuje w sobie cały byt absolutnie, bezkreśnie i jednakowo, a później dodaje, że jest On bytem dla rzeczy substancjalnie oddzielnie istniejących.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Tak jak słońce, jak powiada Dionizy cap. V, De div. nom., obejmuje w sobie jednakowo substancje rzeczy zmysłowych i liczne i różne przymioty, podczas gdy ono istnieje jedno i jednostajnie świeci, tak samo o wiele jest konieczniejszym, aby wszystko uprzednio istniało w przyczynie wszystkiego, według naturalnej jedności. I tak samo te rzeczy, które są różne i przeciwne same w sobie, istnieją uprzednio w Bogu jako coś jednego, bez ujmy dla Jego pojedynczości. I stąd wynika odpowiedź na drugi zarzut.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Jak powiada ten sam Dionizy w tymże rozdziale, chociaż sam byt jest doskonalszy od życia, a życie samo od samej mądrości, jeśli się je rozważa, o ile się różnią pojęciowo, jednak to, co żyje, jest doskonalsze od bytu tylko, ponieważ to, co żyje, jest także bytem, i to co jest rozumne, jest bytem i żyjącym. Chociaż więc byt nie obejmuje w sobie życia i rozumienia, ponieważ nie jest rzeczą konieczną, by to, co uczestniczy w bycie, uczestniczyło w nim wedle wszelkiego sposobu bytowania, jednak sam byt Boga zawiera w sobie życie i rozum, ponieważ żadnej z doskonałości bytowania nie może brakować temu, co jest samym bytem przez się istniejącym.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.