I, q. 40, a. 1
Czy stosunek jest tym samym co osoba
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu stosunek nie jest tym samym, co osoba. Gdy się bowiem powieli jedną z tych rzeczy, które są tożsamościowe, powiela się i inne. Lecz zdarza się, że w jednej osobie jest więcej stosunków, jak na przykład w osobie Ojca jest ojcostwo i wspólne tchnienie, i znowu, jeden jest stosunek w dwóch osobach, jak wspólne tchnienie jest w Ojcu i Synu. Zatem stosunek nie jest tym samym co osoba.
Zarzut drugi. Oprócz tego według Filozofa w IV Physic. (cap. IV) żadna rzecz nie obejmuje siebie samej. Lecz stosunek jest w osobie. A nie można powiedzieć, że się to dzieje z powodu tożsamości, gdyż w ten sposób stosunek byłby też w istotności. Zatem stosunek czyli własność i osoba nie są tym samym w Bogu.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, te rzeczy które są tożsamościowe, tak się do siebie mają, że cokolwiek o jednej się orzeka, orzeka się i o drugiej. Jednak nie orzeka się wszystkiego o własności, co się orzeka o osobie. Mówimy bowiem, że Ojciec rodzi, lecz nie mówimy, że ojcostwo jest rodzące. Zatem własność nie jest tym samym co osoba w Bogu.
Lecz przeciwnie, w Bogu nie różni się co jest od przez co jest, jak mówi Boecjusz w księdze de Hebdom. Lecz Ojciec ojcostwem jest Ojcem. Zatem Ojciec jest tym samym co ojcostwo. Z tego samego powodu inne własności są tym samym co osoby.
Odpowiadam, że co do tego rozmaici mieli różne mniemania. Niektórzy bowiem powiedzieli, że własności ani nie są osobami, ani w osobach. A tych skłonił do tego sposób oznaczania stosunków, które mianowicie nie oznaczają istnienia w czymś, lecz raczej do czegoś. Stąd powiedzieli, że stosunki są towarzyszące, jak wykazano powyżej (R. XXVIII, par. 2). Lecz ponieważ stosunek, o ile jest jakąś rzeczą w Bogu, jest samą istotnością, istotność zaś jest tym samym co osoba, jak wynika z tego co powiedziano (R. XXXIX, par. 1), trzeba, by stosunek był tym samym co osoba.
Inni więc, rozważając tę tożsamość, powiedzieli, że własności są wprawdzie osobami, jednak nie w osobach, ponieważ przyjmowali w Bogu własności tylko według naszego sposobu mówienia, jak powiedziano powyżej (R. XXXII, par. 2). Koniecznym zaś jest przyjąć w Bogu własności, jak wykazaliśmy (tamże). Te zaś oznacza się abstrakcyjnie, jako pewne formy osób. Stąd, skoro należy do pojęcia formy, by istniała w tym, czego jest formą, trzeba powiedzieć, że własności są w osobach, i że jednak są osobami, jak mówimy, że istotność jest w Bogu, która jednak jest Bogiem.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Osoba i własność są tym samym rzeczowo, różnią się jednak pojęciowo. Stąd nie potrzeba, by gdy się powiela jedno, powielało się i resztę. Należy jednak zważyć, że z powodu pojedynczości bożej rozważa się w Bogu dwojaką rzeczową tożsamość tych rzeczy, które w rzeczach stworzonych się różnią. Ponieważ bowiem pojedynczość boża wyklucza złożenie z formy i materii, wynika z tego, że w Bogu jest tym samym to co abstrakcyjne i to co konkretne, jak boskość i Bóg. Ponieważ zaś pojedynczość boża wyklucza złożenie podmiotu i przypadłości, wynika, że cokolwiek przypisuje się Bogu, jest Jego istotnością i dlatego mądrość i moc są w Bogu tym samym, ponieważ obydwie są w istotności bożej. I odnośnie do tego dwojakiego pojęcia tożsamości, własność w Bogu jest tym samym co osoba. Własności osobowe bowiem są tym samym co osoby, dlatego, że abstrakcyjne jest tym samym co konkretne. Same osoby bowiem bytują substancjalnie, jak na przykład ojcostwo jest samym Ojcem i synostwo Synem i pochodzenie Duchem Świętym. Własności zaś nieosobowe są tym samym co osoby odnośnie do innego pojęcia tożsamości, przez które wszystko to, co przypisuje się Bogu, jest Jego istotnością. Tak więc wspólne tchnienie jest tym samym co osoba Ojca i co osoba Syna, nie, że jest jedną osobą substancjalnie bytującą, lecz jak jedna istotność jest w dwóch osobach tak i jedna własność, jak powyżej powiedziano (R. XXX, par. 2).
Odpowiedź na drugi zarzut. Mówi się, że własności są w istotności tylko sposobem tożsamości. Mówi się zaś, że są w osobach sposobem tożsamości, jednak nie przedmiotowo tylko, lecz także co do sposobu oznaczania, tak jak forma w podmiocie. I dlatego własności określają i rozróżniają osoby, jednak nie istotność.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Imiesłowy i słowa oznaczające cechy oznaczają czyny odnoszące się do cech. Czyny zaś należą do podłoża. Własności zaś nie są oznaczone jako podłoża, lecz jako formy podłoży. I dlatego sprzeciwia się sposobowi oznaczania, by orzekać imiesłowy i słowa odnoszące się do cech o własnościach.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.