Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 40, a. 4

Czy czyny związane z cechą przypuszcza się przed własnościami

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że czyny związane z cechą przypuszcza się przed własnościami. Mówi bowiem Magister (XXVII dist. I Sent.), że Ojciec jest zawsze, ponieważ zawsze rodzi Syna. I dlatego wydaje się, że rodzenie pojęciowo poprzedza ojcostwo.

Zarzut drugi. Oprócz tego wszelki stosunek pojęciowo poprzedza to, na czym się opiera, jak równość poprzedza ilość. Lecz ojcostwo jest stosunkiem opartym na czynności, która jest rodzeniem. Zatem ojcostwo przypuszcza uprzednio rodzenie.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, jak się ma czynne rodzenie do ojcostwa, tak się ma narodzenie do synostwa. Lecz synostwo przypuszcza uprzednio narodzenie, dlatego bowiem jest Synem, że jest zrodzony. Zatem i ojcostwo przypuszcza uprzednio rodzenie.

Lecz przeciwnie rodzenie jest czynnością osoby Ojca. Lecz ojcostwo stanowi osobę Ojca. Zatem wcześniejszym jest pojęciowo ojcostwo niż rodzenie.

Odpowiadam, że według tych, którzy mówią, iż własności nie odróżniają i nie stanowią hipostaz, lecz ujawniają hipostazy rozróżnione i ustanowione, należy absolutnie powiedzieć, że stosunki, według sposobu rozumienia, idą za czynami związanymi z cechami tak, że możnaby wprost powiedzieć, że ponieważ rodzi, jest Ojcem.

Lecz przypuściwszy, że stosunki odróżniają i stanowią hipostazy w Bogu, trzeba użyć rozróżnienia. Pochodzenie bowiem oznacza się w Bogu czynnie i biernie, czynnie mianowicie, jak rodzenie przypisuje się Ojcu a tchnienie, wzięte jako czyn związany z cechą, przypisuje się Ojcu i Synowi; biernie zaś, jak na przykład narodzenie przypisuje się Synowi a pochodzenie Duchowi Świętemu. Pochodzenia bowiem oznaczone biernie, wprost wyprzedzają pojęciowo nawet osobowe własności osób pochodzących, pochodzenie bowiem oznaczone biernie, oznacza się jako drogę do osoby ustanowionej własnością. Podobnie i pochodzenie oznaczone czynnie, jest wcześniejsze pojęciowo niż stosunek osoby dającej pochodzenie, który nie jest osobowy; jak na przykład czyn związany z cechą tchnienia, pojęciowo wyprzedza własność względną nie mającą nazwy, wspólną Ojcu i Synowi. Lecz własność osobową Ojca można rozważać dwojako. Pierwszym sposobem, o ile jest stosunkiem, a tak znowu pojęciowo przypuszcza uprzednio czyn związany z cechą, stosunek bowiem jako taki, opiera się na czynie. Drugim sposobem, o ile stanowi osobę, i tak trzeba, by stosunek przypuszczał się uprzednio przed czynem związanym z cechą, jak osobę działającą przypuszcza się uprzednio przed czynnością.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Gdy Magister mówi, że ponieważ rodzi, jest Ojcem, przyjmuje imię Ojca, o ile ono oznacza tylko stosunek, a nie o ile oznacza osobę bytującą. Tak bowiem trzebaby odwrotnie powiedzieć, że ponieważ jest Ojcem, rodzi.

Odpowiedź na drugi zarzut. Zarzut ten pochodzi od ojcostwa o ile jest stosunkiem, a nie o ile ono stanowi osobę.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Narodzenie jest drogą do osoby Syna, i dlatego pojęciowo wyprzedza synostwo, nawet o ile stanowi osobę Syna. Lecz czynne rodzenie oznacza się, jako pochodzące od osoby Ojca, i dlatego przypuszcza uprzednio własność osobową Ojca.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.