Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 41, a. 1

Czy należy przypisywać osobom czyny związane z cechami

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie należy przypisywać osobom czynów związanych z cechami. Mówi bowiem Boecjusz w księdze de Trin. (cap. IV), że wszelkie rodzaje, gdy je ktoś orzeka o Bogu, zamieniają się w Bogu na substancję, z wyjątkiem stosunkowych. Lecz działanie jest jednym z dziesięciu rodzajów. Jeśli więc się przypisuje Bogu jakąś czynność, będzie to należało do Jego istotności a nie do cechy.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Augustyn w V de Trin. (c. 4), że wszystko co się mówi o Bogu, mówi się albo odnośnie do substancji albo odnośnie do stosunku. Lecz te rzeczy, które należą do substancji, oznacza się przez przymioty istotnościowe: te zaś, które należą do stosunku, przez imiona osób i przez imiona własności. Zatem nie należy przypisywać osobom oprócz nich, czynów związanych z cechami.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, należy do właściwości czynności, by sama ze siebie powodowała doznawanie. Lecz w Bogu nie przyjmujemy doznawań. Zatem nie należy przyjmować tam czynów związanych z cechami.

Lecz przeciwnym jest co mówi Augustyn w księdze de Fide ad Petrum (cap. II), jest właściwością Ojca, że rodzi Syna. Lecz rodzenie jest pewnym czynem. Zatem należy w Bogu przyjmować czyny związane z cechami.

Odpowiadam, że osoby boskie rozróżnia się według pochodzenia. Pochodzenie zaś oznacza się odpowiednio tylko przez jakieś czynności. Dla oznaczenia więc porządku pochodzenia w osobach boskich, koniecznym było przypisać osobom czyny związane z cechą.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Wszelkie pochodzenie wyznacza się przez jakiś czyn. Można zaś przypisać Bogu dwojaki porządek pochodzenia. Pierwszy mianowicie, według którego stworzenie od Niego pochodzi; a to jest wspólne trzem osobom. I dlatego czynności, które się przypisuje Bogu dla oznaczenia pochodzenia stworzeń od Niego, należą do istotności. Drugi zaś porządek pochodzenia rozważa się w Bogu według pochodzenia osoby od osoby. Stąd czyny oznaczające porządek tego pochodzenia nazywają się czynami związanymi z cechą, gdyż cechy osób są stosunkami wzajemnymi osób, jak wynika z tego co powiedziano (R. XXXII).

Odpowiedź na drugi zarzut. Czyny związane z cechą różnią się od stosunków między osobami tylko co do sposobu oznaczania; lecz rzeczowo są zupełnie tym samym. Stąd mówi Magister w I Sent., XXVI dist., że rodzenie i zrodzenie innymi słowami nazywają się ojcostwem i synostwem. Aby tego dowieść, należy rozważyć, że po pierwsze możemy z ruchu wnioskować o pochodzeniu jednej rzeczy od drugiej, jasnym jest bowiem, że to, iż jakaś rzecz przez ruch zmienia swe położenie, przydarza się z powodu jakiejś przyczyny. I dlatego czynność, według pierwszego nadania imienia, wprowadza pojęcie pochodzenia ruchu, jak bowiem ruch, o ile w czymś ruchomym istnieje od czegoś drugiego, w przedmiocie ruchomym, nazywa się doznawaniem, tak początek samego ruchu, o ile rozpoczyna się od czegoś drugiego, i kończy się na tym co się porusza, nazywa się czynnością. Usunąwszy więc ruch, czynność nie wnosi niczego innego jak tylko porządek pochodzenia, o ile idzie ona od jakiejś przyczyny lub początku ku temu, co jest od początku. Stąd, skoro w Bogu nie ma ruchu, czynność osobowa wydającego osobę nie jest niczym innym jak odnoszeniem się początku do osoby, która pochodzi z początku. A te zaś odnoszenia się są samymi stosunkami czyli cechami. Ponieważ jednak o Bogu i o rzeczach umysłowych możemy mówić tylko według sposobu rzeczy zmysłowych, od których czerpiemy poznanie, i w których czyny i doznawania, o ile zawierają pojęcie ruchu są różne od stosunków, które wynikają z czynności i doznawań, było rzeczą konieczną, osobno oznaczać odnoszenia się osób sposobem czynu, a osobno sposobem stosunków. I w ten sposób jest jasnym, że są tym samym rzeczowo, lecz różnią się tylko sposobem oznaczania.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Czynność o ile wnosi pojęcie początku ruchu, sama ze siebie wprowadza doznawanie, w tym zaś znaczeniu nie przyjmuje się czynności w osobach boskich. Stąd nie przyjmuje się tam doznawań, chyba tylko mówiąc gramatycznie, co do sposobu oznaczania, jak Ojcu przypisujemy rodzenie, a Synowi to, że jest zrodzony.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.