Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 41, a. 2

Czy czyny związane z cechami zależą od wolnej woli

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że czyny odnoszące się do cech, zależą od wolnej woli. Mówi bowiem Hilary w księdze de Synod. (can. XXV) Nie naturalną koniecznością wiedziony zrodził Ojciec Syna.

Zarzut drugi. Oprócz tego, mówi Apostoł (Kol 1, 13): przeniósł nas w królestwo Syna umiłowania swego. Umiłowanie zaś należy do woli. Zatem wolą został przez Ojca zrodzony.

Zarzut trzeci. Oprócz tego nic bardziej od woli nie zależy jak miłość. Lecz Duch Święty jako miłość pochodzi od Ojca i Syna. Więc jego pochodzenie zależy od wolnej woli.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, Syn pochodzi sposobem rozumu, jako Słowo. Lecz każde słowo pochodzi od mówiącego przez wolę. Zatem Syn pochodzi od Ojca przez wolę a nie przez naturę.

Zarzut piąty. Oprócz tego co nie jest z wolnej woli, jest z konieczności. Jeśli więc Ojciec nie zrodził Syna przez wolę, wydaje się, iż wynika stąd, że zrodził z konieczności. A to jest przeciw Augustynowi w księdze Ad Orosium (Dial. Sexaginta quinque Quaest qu. 7).

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Augustyn w tej samej księdze, że Ojciec nie zrodził Syna ani z woli ani z konieczności.

Odpowiadam, że gdy mówi się, iż coś jest albo dzieje się z woli, można to dwojako rozumieć. W pierwszym znaczeniu, że narzędnik oznacza tylko współistnienie, jak na przykład mogę powiedzieć, że jestem człowiekiem z mojej woli, to znaczy, że chcę bym był człowiekiem. I tym sposobem można powiedzieć, że Ojciec rodzi Syna z własnej woli, tak jak i z własnej woli jest Bogiem, ponieważ chce, by był Bogiem, i chce rodzić Syna. W drugim znaczeniu tak, że narzędnik wprowadza odnoszenie się do początku jak na przykład mówi się, że pracownik pracuje wolą, ponieważ wola jest początkiem działania. I tym sposobem należy powiedzieć, że Bóg Ojciec nie zrodził Syna z własnej woli, lecz z własnej woli wydał stworzenie. Stąd mówi się w księdze de Synod. (can. XXIV): Niech będzie wyklęty kto mówi, że Syn został uczyniony wolą Boga, tak jak jedno spośród stworzeń. A przyczyną tego jest to, że wola i natura tym się różnią w powodowaniu, że natura skierowana jest do jednego. Lecz wola nie jest skierowana do jednego. A to dlatego, że skutek upodabnia się do formy czynnika, przez którą działa. Jasnym zaś jest, że jedna rzecz ma tylko jedną formę naturalną, przez którą rzecz ma byt, stąd jakim coś jest, tak czyni. Lecz forma przez którą wola działa, nie jest tylko jedna, lecz jest ich więcej, o ile jest więcej pojęć rozumianych. Stąd co się dzieje z woli, nie jest takim, jakim jest czynnik, lecz jakim czynnik chce i rozumie, by było. Zatem wola jest początkiem tych rzeczy, które mogą być takie lub inne. Początkiem zaś tych rzeczy, które mogą być tylko takie, jest natura. Co zaś może być tak lub inaczej, dalekim jest od natury boskiej, lecz należy ono do pojęcia stworzenia; Bóg bowiem Sam przez się jest bytem koniecznym, stworzenie zaś uczynione jest z niczego. I dlatego arianie, chcąc tu dowieść, że Syn jest stworzeniem, powiedzieli, że Ojciec zrodził Syna z woli, o ile wola oznacza początek. My zaś musimy powiedzieć, że Ojciec zrodził Syna nie z woli, lecz z natury. Stąd mówi Hilary w księdze de Synod (Super can. XXIV): Wola boża dała substancję wszystkim stworzeniom, lecz doskonałe narodzenie dało Synowi naturę z substancji niecierpiętliwej i niezrodzonej. Takimi są bowiem wszystkie stworzenia jakimi Bóg chciał by były; Syn zaś, zrodzony z Boga, tak bytuje jak i Bóg bytuje.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Powagę tę wprowadza się przeciw tym, którzy usuwali od rodzenia Syna nawet współistnienie zgody woli ojcowskiej, mówiąc, że w ten sposób zrodził Syna z natury, że nie miał woli rodzenia, podobnie jak my znosimy wiele z konieczności naturalnej wbrew woli, na przykład śmierć, starość i tego rodzaju niedomagania. I to jasnym jest z tego co poprzedza i co następuje. Tak bowiem mówi w tym miejscu: Ani bowiem wbrew woli Ojca, ani zmuszony Ojciec, ani naturalną koniecznością wiedziony, choć nie chciał, zrodził Syna.

Odpowiedź na drugi zarzut. Apostoł nazywa Chrystusa Synem umiłowania Boga, o ile jest umiłowany od Boga ponad miarę; nie by umiłowanie było początkiem zrodzenia Syna.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Także wola, o ile jest jakąś naturą, chce czegoś naturalnym sposobem, jak na przykład wola człowieka naturalnie dąży do szczęścia. I podobnie Bóg w sposób naturalny chce i kocha siebie samego. Lecz co do innych rzeczy prócz siebie, wola boża skłania się w pewien sposób ku obu stronom, jak powyżej powiedziano (R. XIX, par. 3). Duch Święty zaś pochodzi jako Miłość, o ile Bóg kocha siebie samego. Stąd pochodzi naturalnie, chociaż sposobem woli.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Nawet w pojęciach umysłowych dokonuje się sprowadzenia do pierwszych zasad, które rozumieją się naturalnie. Bóg zaś rozumie sam siebie naturalnie. I według tego poczęcie Słowa bożego jest naturalne.

Odpowiedź na piąty zarzut. Koniecznym nazywa się coś samo przez się, albo przez coś innego. Przez coś innego mianowicie, dwojako. Jednym sposobem jak przez przyczynę działającą i zmuszającą, i tak nazywa się koniecznym, to co jest z przemocy. Drugim sposobem jako przez przyczynę celową, jak na przykład mówi się, że coś jest konieczne w tych rzeczach, które są do jakiegoś celu, o ile bez tego nie można dosięgnąć celu, lub dobrze dosięgnąć. I w żaden z tych dwóch sposobów rodzenie boże nie jest konieczne; Bóg bowiem nie jest dla celu, ani też nie podlega On przymusowi. Mówi się zaś, że coś jest koniecznym samo przez się, co nie może nie być. I tak koniecznym jest, by Bóg był. I w ten sposób jest koniecznym, by Ojciec rodził Syna.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.