I, q. 42, a. 1
Czy jest równość w osobach boskich
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że równość nie odpowiada osobom boskim. O równości bowiem mówi się wtedy, gdy jest jedność w ilości, jak to widać u Filozofa V Metaph. W osobach boskich zaś nie znachodzi się ani ilości ciągłej wewnętrznej, którą nazywa się wielkością, ani ilości ciągłej zewnętrznej, którą nazywa się miejscem i czasem; nie znachodzi się też równości co do ilości rozdzielnej, gdyż dwie osoby jest więcej niż jedna osoba. Zatem osobom boskim nie odpowiada równość.
Zarzut drugi. Oprócz tego osoby boskie mają jedną istotność, jak powiedziano powyżej (R. 39, par. 2). Istotność zaś oznacza się sposobem formy. Zgodność zaś w formie nie sprawia równości, lecz tylko podobieństwo. Zatem w osobach boskich należy mówić o podobieństwie a nie o równości.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, w którychkolwiek rzeczach znajduje się równość, te rzeczy są między sobą nawzajem równe, ponieważ mówi się, że równe jest równe równemu. Lecz nie można powiedzieć, że osoby boskie są między sobą wzajemnie równe, jak bowiem mówi Augustyn w VI de Trin. (cap. X) o obrazie, który doskonale odpowiada temu, czego jest obrazem, można powiedzieć, że mu się równa, nie zaś ta rzecz swemu obrazowi. Obrazem Ojca zaś jest Syn. I tak Ojciec nie jest równy Synowi. Zatem w osobach boskich nie znachodzi się równość.
Zarzut czwarty. Oprócz tego równość jest pewnym stosunkiem. Lecz żaden stosunek nie jest wspólny wszystkim osobom, skoro osoby rozróżnia się od siebie stosunkami. Zatem równość nie odpowiada osobom boskim.
Lecz przeciwnym jest co mówi Atanazy (w Symbolu), że trzy osoby są sobie współwieczne i współrówne.
Odpowiadam, że trzeba przyjąć równość w osobach boskich. Według Filozofa bowiem w X Metaph. równe mówi się jakby przez zaprzeczenie czegoś mniejszego i większego. Nie możemy zaś w Bogu przyjmować czegoś większego lub mniejszego, gdyż jak mówi Boecjusz w księdze de Trin. ci muszą przyjąć różnicę, mianowicie co do boskości, którzy albo powiększają albo umniejszają, jak arianie, którzy rozszarpują Trójcę, rozróżniając stopnie doskonałości, i wnoszą pojęcie wielości. Przyczyna zaś tego leży w tym, że rzeczy nierówne nie mogą mieć tej samej ilości liczbowo. Ilość zaś w Bogu nie jest czymś innym jak Jego istotność. Stąd wynika koniecznie, że, jeśliby była jakaś nierówność w osobach boskich, nie byłoby w nich jednej istotności, i tak trzy osoby nie byłyby jednym Bogiem, co jest niemożliwe. Trzeba zatem przyjmować równość w osobach boskich.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Ilość jest dwojaka. Jedna mianowicie, którą się nazywa ilością masy lub ilością mającą wymiary, która jest tylko w rzeczach materialnych, stąd nie ma dla niej miejsca w Bogu. Lecz inną jest ilość potęgi, którą się rozważa odnośnie do doskonałości jakiejś natury lub formy, którą to mianowicie ilość oznacza się według tego, że się coś nazywa mniej lub więcej ciepłym, o ile jest mniej lub więcej doskonałym co do ciepłoty. Tego rodzaju zaś ilość co do potęgi rozważa się najpierw u źródła, to znaczy w samej doskonałości formy lub natury i tak mówi się wielkość duchowa, jak mówi się wielkie ciepło, dla jego natężenia i doskonałości. I dlatego mówi Augustyn w VI de Trin. (cap. VIII), że w tych rzeczach, które nie są wielkimi masą, to samo znaczy być większym, co być lepszym. Lepszym bowiem nazywa się to, co jest doskonalszym. Po drugie zaś rozważa się ilość wirtualną w skutkach formy. Pierwszym zaś skutkiem formy jest byt. Każda bowiem rzecz ma byt według swej formy. Drugim zaś skutkiem jest działanie, wszelki czynnik działa bowiem przez swoją formę. Rozważa się więc ilość wirtualną i według bytu i według działania; według bytu mianowicie, o ile te rzeczy, które mają naturę doskonalszą są trwalsze, według działania zaś o ile te rzeczy, które mają doskonalszą naturę, mają większą potęgę w działaniu. Tak więc mówi Augustyn, w księdze de Fide ad Petrum (cap. I), rozumie się równość w Ojcu i Synu i Duchu Świętym o ile żaden z nich ani nie wyprzedza wiecznością, ani nie przewyższa wielkością, ani nie przechodzi potęgą.
Odpowiedź na drugi zarzut. Gdzie się rozważa równość według ilości wirtualnej, obejmuje równość w sobie podobieństwo i coś więcej, ponieważ wyklucza nadmiar. Wszystkie rzeczy bowiem, które się schodzą w jednej formie, można nazwać podobnymi, nawet jeżeli w nierówny sposób mają udział w tej formie, jak na przykład jeśli się mówi, że powietrze jest podobne do ognia co do ciepła; lecz nie można ich nazwać równymi, jeśli jedna od drugiej doskonalej uczestniczy w owej formie. A ponieważ nie tylko jest jedna natura Ojca i Syna, lecz także równie doskonale jest w obydwóch, dlatego nie tylko mówimy, że Syn jest podobny do Ojca, by wykluczyć błąd Eunomiusza, lecz także mówimy, że jest równym, by wykluczyć błąd Ariusza.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Równość lub podobieństwo można dwojako oznaczać w Bogu, mianowicie przez imiona i przez czasowniki. O ile mianowicie oznacza się przez imiona, mówi się w osobach boskich o wzajemnej równości i podobieństwie; Syn bowiem jest równy i podobny Ojcu i na odwrót. A to dlatego, że istotność boża nie należy bardziej do Ojca niż do Syna; stąd jak Syn ma wielkość Ojca, co znaczy, że jest równym Ojcu, tak Ojciec ma wielkość Syna, co znaczy, że jest równym Synowi. Lecz co do stworzeń jak mówi Dionizy w IX c. de Div. Nom. nie przyjmuje się zamienności, równości i podobieństwa. Nazywa się bowiem rzeczy spowodowane podobnymi do przyczyn, o ile mają formę przyczyn, lecz nie na odwrót, ponieważ forma przede wszystkim jest w przyczynie, a drugorzędnie w spowodowanym. Lecz czasowniki oznaczają równość wraz z ruchem. I chociaż w Bogu nie ma ruchu, jest jednak w Nim przyjmowanie. Ponieważ więc Syn przyjmuje od Ojca to, przez co Mu jest równym, a nie na odwrót, dlatego mówimy, że Syn staje się współrównym Ojcu, a nie na odwrót.
Odpowiedź na czwarty zarzut. W osobach boskich nie należy niczego rozważać jak tylko istotność, w której uczestniczą i stosunki, w których się różnią. Równość zaś wnosi oba pojęcia, mianowicie rozróżnienie osób, ponieważ nic nie nazywa się równym samemu sobie, i jedność istotności; przez to bowiem osoby są sobie równe nawzajem, że są jednej wielkości i istotności. Jasnym jest zaś, że to samo nie odnosi się do tego samego jakimś rzeczowym stosunkiem. Ani też nie odnosi się jeden stosunek do drugiego jakimś innym stosunkiem, gdy bowiem mówimy, że ojcostwo przeciwstawia się synostwu, przeciwstawienie nie jest stosunkiem pośrednim między ojcostwem a synostwem. Obydwoma bowiem sposobami stosunek mnożyłby się w nieskończoność. I dlatego równość i podobieństwo w osobach boskich nie jest jakimś rzeczowym stosunkiem różnym od stosunków osobowych, ale w swym pojęciu obejmuje i stosunki odróżniające osoby i jedność istotności. I dlatego mówi Magister w XXXI dist. I Sent., że w nich tylko nazwa jest względna.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.