Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 42, a. 2

Czy osoba pochodząca jest współwieczna swemu początkowi, jak Syn Ojcu

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że osoba pochodząca nie jest współwieczna ze swym początkiem, jak Syn z Ojcem. Ariusz bowiem mówi o dwunastu sposobach rodzenia. Pierwszy sposób jest taki, jak powstawanie linii z punktu, gdzie brak równości pojedynczości. Drugi sposób jest taki, jak wysyłanie promieni ze słońca, gdzie brak równości natury. Trzeci sposób jest taki, jak znak czyli odciśnięcie pieczęci, gdzie brak współsubstancjalności i mocy wykonania. Czwarty sposób jest taki, jak wlanie dobrej woli od Boga, gdzie także nie ma współsubstancjalności. Piąty sposób jest taki, jak wyprowadzenia przypadłości ze substancji, lecz przypadłości brak subsystencji. Szósty sposób jest taki, jak oderwanie obrazu od materii, jak na przykład zmysł przyjmuje obraz od rzeczy zmysłowej, gdzie brak równości pojedynczości duchowej. Siódmy sposób jest taki, jak podniecenie woli przez myśl, a to podniecenie jest czasowe. Ósmy sposób jest taki, jak przemienienie, jak na przykład ze spiżu robi się obraz, a ten jest materialny. Dziewiąty sposób jest ruch od poruszającego, i tu także przyjmuje się skutek i przyczynę. Dziesiąty sposób jest taki, jak wyprowadzenie gatunków z rodzaju, a ten nie jest odpowiedni w Bogu, ponieważ się nie orzeka Ojca o Synu jak rodzaju o gatunku. Jedenasty sposób jest taki, jak zewnętrzne wykonanie idei, tak jak skrzynia zewnętrzna powstaje z tej, która jest w umyśle. Dwunasty sposób jest taki, jak zrodzenie, jak człowiek jest od ojca, gdzie jest przedtem i potem co do czasu. Jasnym jest więc, że w każdym sposobie, którym coś pochodzi z drugiego, albo nie ma równości natury, albo równości trwania. Jeśli więc Syn jest od Ojca, trzeba powiedzieć, albo że jest On mniejszy od Ojca, albo późniejszy, albo i jedno i drugie.

Zarzut drugi. Oprócz tego, wszystko co jest z drugiego, ma początek. Lecz nic wiecznego nie ma początku. Zatem Syn nie jest wieczny, ani też Duch Święty.

Zarzut trzeci. Oprócz tego wszystko co się rozkłada, przestaje być. Zatem wszystko co się rodzi, zaczyna istnieć, na to się bowiem rodzi, by istniało. Lecz Syn jest zrodzony przez Ojca. Zatem zaczyna istnieć i nie jest współwiecznym Ojcu.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, jeśli Syn jest zrodzony przez Ojca, albo ciągle się rodzi, albo jest jakaś chwila jego urodzin. Jeśli ciągle się rodzi, to podczas gdy coś jest w stanie rodzenia się, jest niedoskonałe, jak to widać w rzeczach następujących po sobie, które ciągle są w stawaniu się, jak czas i ruch, wynika, że Syn ciągle jest niedoskonały, a to jest nieodpowiednim. Jest więc jakaś chwila w rodzeniu Syna. Zatem przed ową chwilą Syna nie było.

Lecz przeciwnym jest co mówi Atanazy (w Symbolu), że wszystkie trzy osoby są sobie współwieczne.

Odpowiadam, że trzeba powiedzieć, iż Syn jest współwieczny Ojcu. Dla dowiedzenia tego należy rozważyć, że to, iż coś wychodzącego z początku jest późniejsze od swego początku, może przydarzyć się z dwóch powodów; jednym sposobem ze strony czynnika, drugim ze strony działania. Ze strony czynnika mianowicie, inaczej w czynnikach o wolnej woli, inaczej w czynnikach naturalnych. W czynnikach mianowicie o wolnej woli, z powodu wyboru czasu; jak bowiem jest w mocy czynnika o wolnej woli wybrać formę, którą nadaje skutkowi, jak powiedziano powyżej (R. 41, par. 2), tak jest w jego mocy wybór czasu, którym skutek wywołuje. W czynnikach zaś naturalnych to się przydarza, ponieważ jakiś czynnik nie od początku ma w sposób naturalny doskonałość mocy do działania, ale otrzymuje to po pewnym czasie, jak na przykład człowiek nie jest zdolny do rodzenia od początku. Ze strony zaś działania zachodzi przeszkoda, by to co jest od początku, było równocześnie ze swym początkiem, dlatego, że działanie następuje jedno po drugim. Stąd przyjąwszy, że jakiś czynnik zaczyna w ten sposób działać natychmiast, skoro tylko zaistnieje, skutek nie byłby natychmiast w tej samej chwili, lecz w chwili, w której kończy się działanie. Jasnym jest zaś według tego co powyżej powiedziano (tamże), że Ojciec rodzi Syna nie z woli, lecz z natury. I znowu, że natura Ojca od wieków była doskonałą. I dalej, że czynność, którą Ojciec wydaje Syna, nie składa się z czynów następujących po sobie, gdyż wtedy rodzenie się Syna Bożego odbywałoby się następczo i rodzenie to byłoby materialne i w połączeniu z ruchem, co jest niemożliwe. Wynika więc koniecznie, że Syn istniał, kiedykolwiek istniał Ojciec. I tak Syn jest współwieczny Ojcu, i podobnie Duch Święty obydwom.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Jak mówi Augustyn w księdze de Verbis Domini (Serm. XXXVIII cap. VI, X), żaden sposób pochodzenia jakiegoś stworzenia, nie przedstawia doskonale rodzenia boskiego; stąd trzeba z wielu sposobów zbierać podobieństwo, by co w jednym brakuje, w jakiś sposób dopełniać z drugiego. I dlatego mówi synod efezki: Niech ci zwiastuje Blask, że współwieczny Syn współistniał zawsze z Ojcem, niech Słowo okazuje niecierpiętliwość narodzenia, niech imię Syna podsuwa na myśl współsubstancjalność. Ponad wszystkie jednak sposoby pochodzenie słowa z umysłu przedstawia to najjaśniej; nie jest ono mianowicie późniejsze od tego, od czego pochodzi, chyba, że jest taki umysł, który przechodzi z możności do czynu; a tego nie można powiedzieć o Bogu.

Odpowiedź na drugi zarzut. Wieczność wyklucza początek trwania, lecz nie początek pochodzenia.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Wszelki rozkład jest pewną zmianą, i dlatego wszystko co się rozkłada, rozpoczyna niebyt a kończy byt. Lecz rodzenie boże nie jest przemianą, jak powyżej powiedziano (R. 27, par. 2). Stąd Syn zawsze się rodzi, a Ojciec zawsze rodzi.

Odpowiedź na czwarty zarzut. W czasie co innego jest to co jest niepodzielne, mianowicie chwila, a co innego to co trwa, mianowicie czas. Lecz w wieczności samo teraz niepodzielne ciągle stoi jak powyżej powiedziano (R. 10, par. 2, par. 4). Rodzenie zaś Syna nie jest w teraz czasu, albo w czasie, lecz w wieczności. I dlatego dla oznaczenia, że wieczność jest ciągle obecną i trwałą, można powiedzieć, że rodzi się ciągle, jak mówi Orygenes (In Hierem. Homil. VI). Lecz, jak mówią Grzegorz (Moral. lib. XXIX cap. I) i Augustyn (lib. Octog. trium Quaest. qu. XXXVII), lepiej jest mówić ciągle rodzony, by to ciągle oznaczało trwałość wieczności, a to rodzony doskonałość zrodzonego. Tak więc Syn ani nie jest niedoskonałym, ani nie było tego, by go kiedykolwiek nie było, jak powiedział Ariusz.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.