I, q. 42, a. 4
Czy Syn jest równy Ojcu co do wielkości
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Syn nie jest równy Ojcu co do wielkości. Sam On bowiem mówi (J 14, 28): „Ojciec większy jest niźli ja” i Apostoł (1 Kor 15, 28): „Sam Syn będzie poddany temu, który mu poddał wszystko”.
Zarzut drugi. Oprócz tego ojcostwo należy do godności Ojca. Lecz ojcostwo nie odpowiada Synowi. Zatem nie całą godność, którą ma Ojciec, ma Syn. Zatem nie jest równy Ojcu co do wielkości.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, gdziekolwiek jest całość i część, wiele części jest czymś większym od jednej tylko lub mniejszej ilości części, jak trzech ludzi jest czymś większym niż dwóch lub jeden. Lecz wydaje się, że w Bogu jest całość powszechna i część, pod stosunkiem bowiem lub cechą zawarte jest kilka cech. Skoro więc w Ojcu są trzy cechy, w Synu zaś tylko dwie, wydaje się, że Syn nie jest równy Ojcu.
Lecz przeciwnym jest, co powiedziano do (Flp 2, 6): „nie poczytał za drapieżstwo, że był równym Bogu”.
Odpowiadam, że trzeba powiedzieć, iż Syn jest równy Ojcu co do wielkości. Wielkość Boga bowiem nie jest czym innym niż doskonałością Jego natury. To zaś należy do pojęcia ojcostwa i synostwa, że syn przez rodzenie dochodzi do posiadania doskonałości natury, która jest w ojcu, jak i ojciec. Lecz ponieważ u ludzi rodzenie jest pewną przemianą czegoś przechodzącego z możności do czynu, nie od razu od początku jest u ludzi syn równy ojcu rodzącemu, lecz przez odpowiednie wzrastanie dochodzi do równości, chyba żeby się inaczej stało dla jakiegoś braku zachodzącego w początku rodzenia. Jasnym jest zaś z tego, co powiedziano powyżej (R. 28, par. 2; R. 33, par. 2, par. 3), że w Bogu jest właściwie i prawdziwie ojcostwo i synostwo. Nie można też powiedzieć, że w mocy Boga Ojca był jakiś brak przy rodzeniu, ani też, że Syn Boży doszedł do doskonałości stopniowo i przez przemianę. Stąd trzeba powiedzieć, że od wieków był równym Ojcu co do wielkości. Stąd mówi też Hilary w księdze de Synod. (Num. 73): „Usuń słabości cielesne, usuń początek poczęcia, usuń boleści i wszelką niedoskonałość ludzką, a każdy syn według naturalnego rodzenia jest równym ojcu, ponieważ ma też naturę podobną”.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Te słowa rozumie się tylko, że są powiedziane o Chrystusie odnośnie do natury ludzkiej, w której jest mniejszym od Ojca i Jemu poddanym. Lecz odnośnie do natury boskiej jest równy Ojcu. I o tym właśnie mówi Atanazy (w Symbolu): „Równy Ojcu co do bóstwa, mniejszy od Ojca co do człowieczeństwa”. Albo według Hilarego w księdze IX de Trin. (Num. 54) powagą tego, który daje, Ojciec jest większy, lecz nie jest mniejszy ten, któremu się daje ten sam byt. A w księdze de Synod. mówi, że poddanie się Syna pochodzi z naturalnej synowskiej uległości, to znaczy uznania ojcowskiej władzy, poddanie zaś innych ze stworzonej słabości.
Odpowiedź na drugi zarzut. Równość ocenia się w stosunku do wielkości. Wielkość zaś w Bogu oznacza doskonałość natury, jak to powiedziano (w corpus paragrafu) i należy do istotności. I dlatego równość w Bogu i podobieństwo ocenia się w stosunku do właściwości istotnościowych, i nie można mówić o nierówności lub braku podobieństwa w odniesieniu do rozróżnienia stosunków. Stąd mówi Augustyn Contra Maximinum (Lib. II, cap. XVIII): „Zagadnienie odnoszące się do pochodzenia ma za przedmiot pytanie, co od czego pochodzi, równości zaś, jaki jest i jak wielki”. Ojcostwo więc jest godnością Ojca jak i istotność Ojca; godność bowiem jest czymś bezwzględnym i należy do istotności. Jak więc ta sama istotność, która w Ojcu jest ojcostwem, w Synu jest synostwem, tak samo ta godność, która w Ojcu jest ojcostwem, w Synu jest synostwem. Prawdziwie się więc mówi, że cokolwiek godności ma Ojciec, ma i Syn. A nie jest słusznym zdanie: Ojciec ma ojcostwo, więc Syn ma ojcostwo. Zmienia się bowiem coś na do czegoś (substancja na stosunek). Ta sama jest bowiem istotność i godność Ojca i Syna, lecz w Ojcu istnieje według stosunku dającego, w Synu według stosunku przyjmującego.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Stosunek w Bogu nie jest całością powszechną, chociaż się orzeka o wielu stosunkach; ponieważ wszystkie stosunki są czymś jednym co do istotności i bytu, co się sprzeciwia pojęciu powszechności, której części rozróżniają się co do bytu. I podobnie osoba, jak powyżej powiedziano (R. 30, par. 4), nie jest w Bogu pojęciem powszechnym. Stąd też wszystkie stosunki nie są czymś większym od jednego tylko, ani wszystkie osoby czymś większym od jednej tylko, ponieważ cała doskonałość natury boskiej jest w każdej z osób.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.