Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 44, a. 4

Czy Bóg jest przyczyną celową wszystkiego

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie jest przyczyną celową wszystkiego. Wydaje się bowiem, że działać dla celu, jest właściwością kogoś potrzebującego celu. Lecz Bóg nie potrzebuje niczego. Więc nie jest odpowiednim dla Niego, by działał dla celu.

Zarzut drugi. Oprócz tego cel rodzenia i forma tego co zrodzone i czyniący nie są liczbowo tożsamościowe, jak powiedziano w II Physic., cap. 7, ponieważ celem rodzenia jest forma zrodzonego. Lecz Bóg jest pierwszym ze wszystkich czynników. Zatem nie jest przyczyną celową wszystkiego.

Zarzut trzeci. Oprócz tego wszystkie rzeczy pożądają celu. Lecz nie wszystkie pożądają Boga, ponieważ nie wszystkie Go znają. Zatem Bóg nie jest celem wszystkich.

Zarzut czwarty. Oprócz tego przyczyna celowa jest pierwszą wśród przyczyn. Jeśli więc Bóg jest przyczyną działającą i przyczyną celową, wynika, że jest w Nim pierwej i później. A to jest niemożliwym.

Lecz przeciwnym jest co powiedziano w (Prz 16, 4): Pan wszystko zdziałał sam dla siebie.

Odpowiadam, że wszelki czynnik działa dla celu, inaczej z czynności czyniącego nie wynikałoby raczej to niż tamto, chyba przypadkiem. Ten sam zaś jest cel działającego i doznającego, jako takiego, lecz tu i tam inaczej, jednym i tym samym jest bowiem to, co działający chce wywołać i co doznający chce przyjąć. Są zaś pewne rzeczy, które równocześnie działają i doznają, a to są czynniki niedoskonałe, a dla nich jest odpowiednim, by działając, zamierzały także coś nabyć. Lecz dla pierwszego czyniącego, który jest tylko czyniącym, nie jest odpowiednim, by działał dla osiągnięcia jakiegoś celu; lecz zamierza tylko udzielić swej doskonałości, którą jest jego dobroć. I każde stworzenie zamierza osiągnąć swą doskonałość, którą jest podobieństwo do doskonałości i dobroci bożej. Tak więc dobroć boża jest celem wszystkich rzeczy.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Działanie dla potrzeby jest własnością tylko czynnika niedoskonałego, który z natury działa i doznaje. Lecz to nie jest właściwe Bogu. I dlatego on sam jest w najwyższym stopniu hojnym, ponieważ nie działa dla swego pożytku, lecz tylko dla swej dobroci.

Odpowiedź na drugi zarzut. Forma zrodzonego jest celem rodzenia tylko o ile jest podobieństwem formy rodzącego, który zamierza udzielić swego podobieństwa. Inaczej forma zrodzonego byłaby szlachetniejszą od rodzącego, skoro cel jest szlachetniejszy od tych rzeczy, które są dla celu.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Wszystkie rzeczy pożądają Boga jako celu, pożądając jakiegokolwiek dobra, czy to pożądaniem umysłowym, czy zmysłowym, czy naturalnym, które jest bez poznania; wszystko bowiem tylko o tyle posiada pojęcie dobra i czegoś pożądanego, o ile uczestniczy w podobieństwie do Boga.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Skoro Bóg jest przyczyną sprawczą, wzorową i celową wszystkich rzeczy, a materia pierwsza jest od Niego, wynika, że pierwszy początek wszystkich rzeczy jest rzeczowo tylko jeden. Nic jednak nie przeszkadza rozważać w Nim wiele rzeczy pojęciowo, z których pewne pierwej podpadają pod nasz umysł niż inne.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.