Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 45, a. 1

Czy stworzyć znaczy uczynić coś z niczego

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że stworzyć nie znaczy z niczego coś uczynić. Mówi bowiem Augustyn Contra Advers. Legis et Prophetarum (lib. I cap. XXIII): Uczynić odnosi się do tego, czego w ogóle nie było, stworzyć zaś znaczy wyprowadzając z tego co już było, coś ustanawiać.

Zarzut drugi. Oprócz tego, szlachetność czynności i ruchu ocenia się według ich przedmiotów. Szlachetniejszą więc jest czynność, która idzie z dobrego do dobrego i z bytu do bytu, niż ta, która jest z niczego do czegoś. Lecz wydaje się, że stwarzanie jest najszlachetniejszą czynnością i pierwszą spośród wszystkich czynności. Zatem nie jest z niczego do czegoś, ale raczej z bytu do bytu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego ten przyimek z wprowadza stosunek jakiejś przyczyny, a przede wszystkim materialnej; jak gdy mówimy, że figura jest ze spiżu. Lecz nic nie może być materią bytu, ani też jakimś sposobem jego przyczyną. Zatem stworzyć nie znaczy zrobić coś z niczego.

Lecz przeciwnym jest co o owych słowach w Ks. Rodz. (Rdz 1, 1), Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię, itd. mówi Glossa, że stworzyć znaczy uczynić coś z niczego.

Odpowiadam, że jak powyżej powiedziano (R. XLIV, par. 2), należy rozważać nie tylko emanację jakiegoś poszczególnego bytu z jakiegoś poszczególnego czynnika, ale także emanację całego bytu z przyczyny powszechnej, którą jest Bóg; a tę mianowicie emanację oznaczamy imieniem stwarzania. Tego zaś co pochodzi według emanacji poszczególnej, nie przypuszcza się przed emanacją, jak, jeśli rodzi się człowiek, nie było pierwej człowieka, ale człowiek się staje z nie-człowieka a białe z nie-białego. Stąd, jeśli się rozważa emanację całego bytu powszechnego z pierwszego początku, jest niemożliwym, by przypuszczać jakiś byt przed tą emanacją. Nic znaczy zaś to samo co żaden byt. Jak więc zrodzenie człowieka jest z nie-bytu, którym jest nie-człowiek, tak stworzenie, które jest emanacją całego bytu, jest z nie-bytu, którym jest nic.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Augustyn używa tego imienia stworzenia, według tego, że być stwarzanym, mówi się o tych rzeczach, które zmieniają się na lepsze, jak gdy się mówi, że ktoś został stworzony biskupem. Nie w ten jednak sposób mówi się o stwarzaniu, lecz jak wyżej powiedziano (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na drugi zarzut. Zmiany otrzymują gatunek i godność nie od przedmiotu od którego, lecz od przedmiotu do którego. Tym więc jakaś zmiana jest doskonalsza i znamienitsza, im przedmiot do którego owej zmiany jest szlachetniejszy i znamienitszy. Chociaż przedmiot od którego, który przeciwstawia się przedmiotowi do którego, jest niedoskonalszy. Jak rodzenie jest bezwzględnie biorąc szlachetniejsze i znamienitsze od zmiany, dlatego, że forma substancjalna jest szlachetniejsza od formy przypadłościowej, brak jednak formy substancjalnej, która w rodzeniu jest przedmiotem od którego, jest niedoskonalszy od przedmiotu przeciwnego, który w zmianie jest przedmiotem od którego. I podobnie stwarzanie jest doskonalsze i znamienitsze niż rodzenie i zmiana, ponieważ przedmiotem do którego jest cała substancja rzeczy. To zaś, co się rozumie pod przedmiotem od którego, jest po prostu niebyt.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Gdy się mówi, że coś staje się z niczego, ten przyimek z nie oznacza przyczyny materialnej, lecz tylko porządek, jak gdy się mówi z poranku robi się południe, to znaczy po poranku robi się południe. Lecz należy rozumieć, że ten przyimek z może zawierać przeczenie, wprowadzone w tym co mówię nic, lub być w nim zawarte. Jeśli w pierwszym znaczeniu, wtedy ma się na myśli porządek i okazuje się stosunek tego co jest, do uprzedniego niebytu. Jeśli zaś przeczenie obejmuje przyimek, wtedy zaprzecza się porządkowi, i jest znaczenie uczyniony jest z niczego to znaczy nie jest uczyniony z czegoś, jak na przykład, gdy się mówi on mówi o niczym, ponieważ nie mówi o czymś. I według obydwu sposobów się sprawdza, gdy się mówi, że się coś staje z niczego. Lecz pierwszym sposobem ten przyimek z wprowadza porządek jak powiedziano, drugim sposobem wprowadza stosunek przyczyny materialnej, którą się zaprzecza.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.